Generatieve AI-tools verbeteren creatieve output van individuele gebruikers, maar leiden tegelijkertijd tot minder diversiteit in ideeën en ontwerpen op collectief niveau. Dat concluderen onderzoekers van Tilburg University en Aarhus University op basis van een analyse van 19 empirische studies. De bevindingen roepen vragen op over de langetermijngevolgen van grootschalig AI-gebruik in creatieve processen.
Het onderzoek werd uitgevoerd door Alwin de Rooij en Michael Mose Biskjaer, die studies analyseerden die verschenen tussen 2022 en begin 2026 — kort na de brede introductie van populaire AI-chatbots. De analyse laat zien dat mensen die werken met generatieve AI-systemen vaker vergelijkbare ideeën produceren dan mensen die dat niet doen.
Het effect was vooral zichtbaar bij opdrachten waarbij deelnemers concrete oplossingen moesten bedenken voor een specifiek probleem, zoals verbeteringen voor openbaar vervoer of productinnovatie. Volgens De Rooij en Biskjaer komt dit doordat AI-systemen zijn getraind op grote hoeveelheden internetdata, waardoor de modellen gebruikers sturen richting statistisch voor de hand liggende associaties en oplossingen.
Ook buiten het laboratorium zichtbaar
De homogenisering werd niet alleen vastgesteld in laboratoriumonderzoek. Analyses van creatieve output uit de praktijk — waaronder essays en beeldende kunstwerken van vóór en na de opkomst van AI-tools — laten hetzelfde patroon zien. De onderzoekers stellen bovendien dat de invloed van AI kan doorwerken nadat gebruikers stoppen met het gebruik van deze systemen, en mogelijk enige tijd van invloed blijft op de manier waarop mensen ideeën ontwikkelen.
Schaal als kernprobleem
De Rooij en Biskjaer benadrukken dat hun bevindingen niet betekenen dat mensen minder creatief worden. Individuele output, met name van mensen zonder specialistische achtergrond, kan kwalitatief verbeteren door AI-ondersteuning. Het risico zit volgens hen in de schaal waarop dezelfde tools wereldwijd worden ingezet. Wanneer miljoenen gebruikers dezelfde AI-systemen raadplegen, neemt de kans toe dat creatieve processen naar dezelfde soorten ideeën convergeren, aldus De Rooij.
Pleidooi voor diversiteit in AI-ontwerp
De auteurs pleiten daarom voor nieuwe ontwerpen en werkmethoden die creatieve diversiteit actief stimuleren. Toekomstige AI-systemen zouden volgens hen niet uitsluitend gericht moeten zijn op efficiëntie en snelheid, maar ook op het bewaren van variatie en originaliteit in menselijke creativiteit.
