Orange Cyberdefense roept organisaties op om vooraf vast te leggen wie tijdens een cyberaanval systemen mag isoleren of uitschakelen. Volgens het bedrijf hoort het bestuur die bevoegdheden te bepalen in een zogenoemd stekkermandaat. Hoogheemraadschap van Rijnland werkt al met zo’n mandaat.
Orange Cyberdefense verwijst in zijn oproep naar recente hacks van koelinstallaties. Het stilleggen van zulke installaties kan volgens het bedrijf leiden tot bedorven voedsel, financiële schade en lege winkelschappen. In andere omgevingen kan het uitschakelen van een systeem gevolgen hebben voor waterzuivering, productieprocessen of hulpdiensten. Beveiligingsspecialisten moeten dan afwegen of ze direct ingrijpen om verdere schade te beperken, of systemen operationeel houden met het risico dat een aanvaller zich verder verspreidt.
Orange Cyberdefense stelt dat die afweging technische kennis vraagt en daarnaast inzicht in de gevolgen voor de organisatie en zijn omgeving. Het bedrijf vindt daarom dat de verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij de IT-afdeling hoort te liggen. Het bestuur zou vooraf moeten bepalen wie mag ingrijpen en binnen welke grenzen.
Praktijkvoorbeeld bij Rijnland
Tijdens een webinar van Orange Cyberdefense lichtten Hoogheemraadschap van Rijnland en Veiligheidsregio Utrecht toe hoe beide organisaties met deze verantwoordelijkheid omgaan binnen de vitale infrastructuur. Bij Rijnland maakt een stekkermandaat deel uit van de aanpak. CIO Sierk Hoeksma legde uit dat het mandaat vastlegt wie tijdens een cyberincident systemen mag isoleren of uitschakelen, onder welke omstandigheden dat mag en welke belangen voorrang krijgen. Het bestuur stelt die afspraken vooraf vast, zodat er tijdens een incident geen discussie over bevoegdheden ontstaat.
Vier voorwaarden
Orange Cyberdefense noemt vier zaken die organisaties in een stekkermandaat moeten regelen.
De eerste is dat het bestuur bepaalt welke risico’s acceptabel zijn. Volgens Hoeksma moet het bestuur kaders vaststellen over welke processen moeten blijven draaien, welke risico’s aanvaardbaar zijn en welke belangen voorrang hebben. Dat vraagt inzicht in de afhankelijkheden tussen IT en de dagelijkse bedrijfsvoering.
De tweede voorwaarde betreft beslissingen buiten kantooruren. Bij een aanval ’s nachts of in het weekend is er niet altijd tijd om bestuurders te raadplegen. Het mandaat van Rijnland legt daarom vast wanneer medewerkers of externe cybersecurityspecialisten zelfstandig mogen ingrijpen, en wie de knoop doorhakt als betrokken partijen het oneens zijn over de aanpak.
Als derde voorwaarde noemt het bedrijf dat externe specialisten de organisatie moeten kennen. Een externe partner kan volgens Orange Cyberdefense alleen verantwoord ingrijpen als die begrijpt welke rol IT speelt in de bedrijfsprocessen. Veiligheidsregio Utrecht laat externe specialisten daarom kennismaken met het werk op de meldkamer en bij de brandweer. Dennis de Geus, CEO van Orange Cyberdefense Nederland, noemt de tablets in brandweerauto’s als voorbeeld. Die dienen naast navigatie ook om te beoordelen of brandweerlieden veilig een pand kunnen betreden, omdat ze laten zien wat zich binnen bevindt en welke risico’s er zijn. De Geus geeft aan dat een partner die dat niet begrijpt zijn beslissing niet in de juiste context kan plaatsen, terwijl het daarbij om leven of dood kan gaan.
De vierde voorwaarde is oefenen met de beslissing zelf. Het bedrijf adviseert regelmatig scenario’s te oefenen waarin systemen mogelijk uitgeschakeld moeten worden. Daarbij gaat het om de technische respons en om de vraag of verantwoordelijkheden helder zijn. Een voorbeeld is de situatie waarin een cybersecuritypartner adviseert een systeem stil te leggen, terwijl de organisatie vreest voor de gevolgen. Door zulke situaties te oefenen komen onduidelijkheden volgens Orange Cyberdefense aan het licht voordat zich een echt incident voordoet.
Oproep aan bestuurders
Orange Cyberdefense ziet de aanpak van Rijnland als voorbeeld voor andere organisaties. De risico’s verschillen per sector, maar de vraag wie mag ingrijpen bij een escalerende cyberaanval speelt volgens het bedrijf overal. Het roept bestuurders op om het stekkermandaat een vast onderdeel te maken van hun cybersecurity- en crisisaanpak.