Een groot deel van de Nederlanders ervaart een gebrek aan grip en transparantie bij de inzet van algoritmen door de overheid. Uit onderzoek van Highberg, uitgevoerd door No Ties onder 1008 respondenten, blijkt dat ruim zes op de tien Nederlanders weten dat algoritmen worden ingezet bij besluitvorming. Tegelijkertijd vindt 74 procent dat de overheid hierover onvoldoende duidelijk communiceert.
Bijna een kwart van de ondervraagden heeft naar eigen zeggen al eens te maken gehad met een geautomatiseerd besluit van de overheid, maar een meerderheid van 73 procent weet niet of dit het geval is geweest. Deze onduidelijkheid vertaalt zich in een sterke behoefte aan uitleg: 94 procent van de respondenten vindt het belangrijk om te begrijpen hoe een geautomatiseerd besluit tot stand komt. Toch denkt 45 procent dat bezwaar maken tegen zulke besluiten moeilijk of zelfs onmogelijk is.
Het vertrouwen in de overheid staat hierdoor onder druk. Slechts 15 procent van de ondervraagden gelooft dat algoritmen eerlijk worden toegepast. Daarnaast wil 51 procent meer controle over welke gegevens worden verzameld, terwijl 41 procent niet weet welke persoonsgegevens precies worden gebruikt. Slechts 7 procent vindt dat de huidige wet- en regelgeving burgers voldoende beschermt tegen misbruik van data en algoritmen.
Respondenten geven aan dat vooral transparantie (59%), eerlijkheid (57%) en privacy (57%) de belangrijkste waarden zijn bij de inzet van algoritmen. Efficiëntie wordt door 20 procent genoemd. Toch zien veel Nederlanders ook kansen. Algoritmen zouden volgens hen waardevol kunnen zijn bij veiligheid en criminaliteitsbestrijding (53%), betere gezondheidszorg (42%) en snellere, eerlijkere dienstverlening (37%).
Volgens Highberg laat dit zien dat burgers de inzet van data en algoritmen niet afwijzen, maar wel duidelijke voorwaarden stellen rond transparantie en vertrouwen.
