De GPT Store van OpenAI is beschikbaar. Gebruikers van ChatGPT kunnen hier op maat gemaakte chatbots vinden én zelf maken zonder programmeerkennis. Het is de bedoeling dat makers van GPT’s binnenkort ook geld kunnen verdienen aan hun zelfgemaakte GPT’s. Welke kansen biedt dit voor het mkb en welke alternatieven zijn er?

Chatbots gebruiken en maken
Geld verdienen met GPT’s
Abonnement voor het mkb
GPT’s, Copilot en andere tools

Een soort app store, maar dan voor chatbots op maat, dat is het idee achter de GPT Store. Iedereen met een Plus-, Enterprise- of Team-abonnement op ChatGPT kan hier chatbots (GPT’s) vinden voor een specifiek doel. Bijvoorbeeld data uit onderzoeksrapporten analyseren, teksten (her)schrijven of corrigeren, technische support op apparatuur geven, creatief schrijven of afbeeldingen en logo’s maken. Het verschil met het ‘gewone’ ChatGPT is dat je als gebruiker niet allerlei instructies hoeft te geven voordat je aan een taak kunt beginnen: de GPT’s zijn heel goed in één afgebakende taak. De Store geeft ook een goed beeld van wat er allemaal mogelijk is met AI en ChatGPT.

Chatbots gebruiken en maken

ChatGPT-gebruikers met een abonnement vinden onder de optie Explore GPT’s een aantal categorieën van chatbots. Het gebruik van de GPT is een kwestie van klikken en opdrachten geven. OpenAI biedt al sinds eind vorig jaar de mogelijkheid om zelf GPT’s te maken. Dat gaat op dezelfde manier als het geven van prompts: door instructies te geven over het gedrag van de chatbot is het mogelijk deze steeds beter af te stemmen op zijn specialisme. Ook kunnen gebruikers de GPT’s ‘voeden’ met eigen documenten en zijn ze te koppelen aan diensten als Zapier en Canva.

Geld verdienen met GPT’s

Inmiddels hebben gebruikers wereldwijd volgens OpenAI al miljoenen chatbots gemaakt. Gebruikers die hun zelfgemaakte GPT in de store krijgen, moeten aangeven dat die voor iedereen zichtbaar is en dus niet alleen voor gebruikers met een link. Daarnaast moet het Builder Profile gevalideerd zijn en moet de GPT aan richtlijnen voldoen. Uiteindelijk wil OpenAI de interessantste GPT’s die door gebruikers zijn gemaakt een prominente plek in de Store geven. Makers moeten op den duur zelfs geld kunnen verdienen met hun creaties.

Abonnement voor het mkb

De GPT Store kan interessant zijn voor mkb-bedrijven die de mogelijkheden van AI verder willen verkennen. De toepassingen voor het schrijven van teksten, het maken van logo’s of het analyseren van data maken gebruik van de geavanceerde modellen GPT-4 en DALL-E3.
Het meest geschikte abonnement voor bedrijven die ook zelf chatbots willen maken, is ChatGPT Team. Dit is bedoeld voor teams tot ongeveer 150 gebruikers. Volgens OpenAI worden data en chats niet gebruikt voor het trainen van de modellen. Dat moet garanderen dat bedrijfsgeheimen niet worden gedeeld. Abonnees van GPT Team kunnen ook zelf GPT’s maken voor de specifieke wensen van hun teams. Dit abonnement kost 25 euro per maand per gebruiker.

GPT’s, Copilot en andere tools

Met alle AI-tools die op de markt verschijnen, is het de vraag welke voor mkb-bedrijven de meest geschikte hulpmiddelen zijn. De chatbots in de GPT Store zijn zeker bruikbaar en het aantal interessante GPT’s zal de komende tijd alleen maar toenemen. De tijd zal moeten uitwijzen of tools als Microsoft Copilot, Salesforce Einstein en Adobe Firefly niet beter passen bij de wensen van bedrijven. Deze zijn geïntegreerd in software die medewerkers dagelijks gebruiken. Inmiddels zijn er ook tools die zich specifiek richten op bedrijven die zonder programmeerkennis hun eigen chatbots kunnen bouwen, zoals CustomGPT en Voiceflow.

Deze week werd bekend dat Microsoft de AI-assistent Copilot beschikbaar heeft gesteld voor alle zakelijke abonnees. Zoals gebruikelijk is het bedrijf niet bepaald duidelijk over wie er dan nu gebruik van kunnen maken en welke abonnementen op welke software je moet hebben. En hoe zit dat met msp’s die onder meer Microsoft 365 in hun portfolio hebben? ChannelConnect legt het allemaal uit.

Copilot voor Microsoft 365 komt voor alle organisaties beschikbaar. Dat betekent dat ieder mkb-bedrijf vanaf nu vanuit de applicaties gebruik kan maken van de AI-assistent. Copilot kan onder meer teksten genereren, rapporten en vergaderingen samenvatten en presentaties maken op basis van eenvoudige input.

Copilot vanaf Business Standard

Copilot maakt gebruik van taalmodellen zoals we die van tools als ChatGPT kennen, maar is volledig geïntegreerd in Microsoft 365-toepassingen als Word, PowerPoint, Outlook, Excel en Teams. Organisaties die minimaal 300 licenties afnamen, konden al enkele maanden gebruikmaken van Copilot. Die eis is nu komen te vervallen. Bedrijven met een abonnement vanaf het niveau Business Standard kunnen al vanaf één licentie Copilot gebruiken en zo de mogelijkheden van de AI-assistent verkennen met een minimale investering.

Dat is goed nieuws: veel bedrijven zien de mogelijkheden van Copilot, maar willen eerst proefdraaien om te zien hoe het werkt en wat zij ermee kunnen. Via hun msp kunnen bedrijven nu Copilot voor Microsoft 365 aanschaffen. Ook voor abonnees van Microsoft 365 Personal en Family komt de Copilot-add-on binnenkort beschikbaar. Voor zakelijke gebruikers van Microsoft 365 zijn de kosten €28,10 per gebruiker per maand.

Handige Copilot-functies voor het mkb

Copilot kan alle medewerkers die het hebben geactiveerd helpen bij het schrijven, herschrijven of verbeteren van teksten, vragen beantwoorden over allerlei onderwerpen, presentaties maken op basis van de inhoud van een document, vergaderingen samenvatten of aanwijzingen en afbeeldingen genereren of beschrijven. De functie Business Chat combineert de kracht van de taalmodellen met eigen data, zoals agenda’s, e-mails en chatberichten. Gebruikers kunnen Business Chat in spreektaal instructies geven, bijvoorbeeld “Geef mijn team een update over onze productstrategie.” Business Chat maakt vervolgens een samenvatting op basis van recente e-mailberichten, chatgesprekken en vergaderingen van het team. Al deze functies kunnen bedrijven flink wat tijd besparen en productiever maken. Let op: Nederlands wordt nu nog niet ondersteund in Copilot. Naar verluidt zou dit binnen enkele maanden moeten gebeuren. Tot die tijd zul je het moeten doen met Engels, Frans, Duits, Italiaans, Spaans, Portugees, Chinees of Japans.

Copilot Pro

Los van Copilot voor Microsoft 365 komt de dienst Copilot Pro beschikbaar. Voor twintig dollar per maand krijgt een gebruiker de meest geavanceerde functies van Copilot. Ook krijgen abonnees voorrang bij de introductie van nieuwe AI-modellen. Op dit moment is dat GPT 4 Turbo van OpenAI. ‘Turbo’ verwijst naar de snellere prestaties die het model levert tijdens piekuren. Copilot Pro belooft een AI-ervaring op alle apparaten van de gebruiker. De abonnementsprijs is hetzelfde als die van ChatGPT Pro, dat vorig jaar werd geïntroduceerd. Naast teksten kan Copilot Pro volgens Microsoft ook snel zeer gedetailleerde afbeeldingen genereren. Tot slot krijgen abonnees binnenkort de mogelijkheid eigen Copilot GPT’s te ontwikkelen, een eigen Copilot die zich richt op een bepaald onderwerp en met eigen data.
Copilot Pro is beschikbaar in vijftien landen. Naar verluidt komt het binnenkort beschikbaar in meer landen, waaronder Nederland.

Copilot-app en Copilot in Windows

Eind vorig jaar bracht Microsoft al de Copilot-app uit voor Android en iOS. De app kan tekst genereren op basis van taalmodel GPT-4 en genereert afbeeldingen op basis van Dall-E 3. De functionaliteit is dan ook vergelijkbaar met die van ChatGPT en niet per se bedoeld voor zakelijk gebruik.

Dan is er nog Copilot in Windows. Deze functionaliteit komt beschikbaar in de nieuwste update van Windows 11 en kan bijvoorbeeld worden gebruikt om met geschreven opdrachten instellingen op de computer aan te passen. Europa moet hier overigens nog op wachten: de assistent voldoet in de huidige vorm niet aan de Digital Markets Act. Volgens deze wet moeten gebruikers de keuze hebben welke applicaties ze voor bepaalde doeleinden gebruiken. Microsoft zegt bezig te zijn Copilot aan te passen aan de wetgeving.
Ondertussen worden Microsoft-toetsenborden binnenkort voorzien van een speciale Copilot-knop, waarmee de AI-functie in Windows direct is op te roepen. De vraag is of en wanneer andere fabrikanten van toetsenborden de knop ook gaan invoeren.

Msp’s en Copilot

Msp’s kunnen hun klanten niet alleen Copilot aanbieden, maar hen ook adviseren en ondersteunen in het gebruik. Ook als het om security gaat, kunnen mkb-klanten wel wat advies gebruiken. Copilot maakt gebruik van alle bedrijfsdata binnen Microsoft 365. Dat biedt tal van voordelen, maar brengt ook risico’s met zich mee. Zo kan het gebeuren dat medewerkers door het gebruik van de assistent toegang krijgen tot gevoelige informatie binnen het bedrijf die niet voor hen bestemd is. Het is dan ook aan te raden om de dienst gefaseerd in te voeren om er ervaring mee op te doen.

Iedere organisatie verzamelt dagelijks grote hoeveelheden data. Dat geldt zeker ook voor mkb-bedrijven. Maar wat doen ze ermee? Met Business Intelligence (BI) zetten organisaties die data om in bruikbare informatie. Zo kunnen ze bijvoorbeeld zien hoe ze er financieel voor staan, welke campagnes de meeste omzet opleveren of welke typen klanten meer aandacht verdienen. Wat is BI en hoe kun je als msp je klanten oplossingen aanbieden om waardevolle inzichten te krijgen uit al die data?

Meer dan Excel
Mogelijkheden van BI-tools
Hoe werkt BI-software?
Welke BI-tools zijn er?
Msp’s en BI

Het surfgedrag van klanten op de website, informatie over bestellingen en feedback van klanten, trends in productcategorieën die goed of juist minder goed worden verkocht… Het zijn maar een paar voorbeelden van waardevolle data die organisaties hebben. Vaak doen die organisaties wel ‘iets’ met die gegevens, maar veel van die data – waarvan de samenhang niet altijd duidelijk is terwijl die wel degelijk bestaat – zijn om te zetten in heel waardevolle inzichten, die de organisatie flink kunnen helpen om verder te groeien.

Meer dan Excel

De meeste organisaties doen dus op een of andere manier wel aan data-analyse. Daarvoor zijn programma’s als Excel nog altijd favoriet. Het is een goed ingeburgerde tool, waar de meeste mensen die met cijfers werken wel mee overweg kunnen. Excel is een prima hulpmiddel voor het doen van eenvoudige berekeningen en basisgrafieken. Het is heel geschikt om budgetten op te stellen, scenario’s voor de financiële planning uit te werken of om planningen te beheren. Maar wie op een iets geavanceerdere manier data wil verwerken, loopt al snel tegen de beperkingen van dit soort programma’s aan. Als de datasets wat uitgebreider worden, kunnen ze traag worden. Moeten er veel gegevens uit verschillende bronnen (het ERP-systeem, CRM-software, losse e-mails en documenten) worden gecombineerd, dan is de kans op fouten of vastlopers reëel. Ook ontbreekt het deze programma’s vaak aan geavanceerde analysemogelijkheden en realtime updates.

Oplossingen voor Business Intelligence (BI) bieden uitgebreide tools en functionaliteiten om complexe vraagstukken op te lossen die programma’s als Excel niet aankunnen. Door BI-oplossingen te gebruiken, kunnen je klanten hun bedrijfsprestaties verbeteren, beslissingen nemen op basis van data en efficiënter werken.

Mogelijkheden van BI-tools

Welke vraagstukken kunnen BI-tools oplossen? Dit zijn een paar van de meest gebruikte toepassingen.

Hoe werkt BI-software?

BI-tools helpen bij het verzamelen, verwerken en analyseren van data. De software verzamelt eerst gegevens uit verschillende bronnen en combineert die in een centrale database. Ruwe gegevens worden daarna omgezet in bruikbare informatie door data op te schonen, te filteren en te transformeren. Met rapportages en dashboards krijgen de gebruikers makkelijk toegang tot de juiste data en kunnen ze complexe analyses uitvoeren. Dit zijn heel inzichtelijke visuele weergaven van de data, waardoor ook mensen die niet de hele dag met cijfers bezig zijn ze kunnen begrijpen.

Welke BI-tools zijn er?

De markt voor BI-toepassingen is nog altijd in beweging. Microsoft Power BI is in vergelijking met andere tools relatief nieuw. Toch is het in korte tijd populair geworden. Dat komt deels doordat het makkelijk integreert met Office 365. Het ontdekken van patronen in data en het genereren van aantrekkelijke rapporten en dashboards is te zien als een uitbreiding op Excel. De tool Tableau staat bekend om zijn geavanceerde mogelijkheden voor datavisualisatie en dashboards die snel inzicht geven in complexe gegevens. Gebruikers die veel experimenteren met data, kunnen QlikView overwegen. De tool is goed in het associëren van data, wat tot verrassende inzichten kan leiden.

Msp’s en BI

Als msp kun je een belangrijke partner zijn bij het leveren en ondersteunen van BI-oplossingen aan je klanten. Je kent hun bedrijf en komt er snel achter wat hun specifieke wensen zijn, waardoor je gericht kunt adviseren over de beste tool. De implementatie en de integratie in bestaande systemen kunnen voor klanten nogal overweldigend zijn. Ook daar kunnen ze hulp van de msp bij gebruiken. Daarnaast onderscheid je je door training en ondersteuning te bieden aan degenen binnen de organisatie die zich met data-analyse bezighouden.
En vergeet niet dat veel klanten behoefte hebben aan een partij die hen kan helpen hun gegevens veilig te houden en te zorgen dat ze voldoen aan regelgeving, zoals de AVG. Kortom, BI biedt veel mogelijkheden om waarde toe te voegen aan je klanten. Door hen te voorzien van krachtige tools om gegevens te analyseren en inzichten te genereren, help je hen om betere beslissingen te nemen en hun bedrijf te laten groeien.

De EU-landen hebben begin december een akkoord bereikt over vergaande regels rond AI, vastgelegd in de AI Act of AI-wet. Er is veel tevredenheid dat de Europese landen oog hebben voor de positieve kanten maar ook voor de gevaren van kunstmatige intelligentie. Toch zijn er ook zorgen. Zo zouden de maatregelen mkb-bedrijven veel geld gaan kosten.

Hoogste risico’s
Openheid en transparantie
Wat betekent de wet voor het mkb?
Wanneer gaat de AI Act in werking?

De AI Act is een baanbrekende wet. De EU is de eerste met een wet die het gebruik van AI, algoritmes en machine learning beperkt en eist dat de risico’s voor mensen en de samenleving tot een minimum worden beperkt. De EU-landen erkennen dat AI tot allerlei nieuwe technologie kan leiden met innovaties die de maatschappij ten goede komen. Maar het gebruik van AI zonder toezicht kan ook gevaren met zich meebrengen. Systemen kunnen discriminerende beslissingen nemen door vooroordelen in de gegevens. AI-systemen kunnen bedoeld of onbedoeld persoonlijke informatie verzamelen, wat de privacy kan schaden. En AI-systemen kunnen fouten maken, wat bijvoorbeeld in de financiële sector of in de gezondheidszorg tot serieuze ongelukken kan leiden. Ook kan verkeerd gebruik van AI-toepassingen tot schade leiden.

Hoogste risico’s

Daarom deelt de wet AI-toepassingen in op risico’s. Het hoogste risico vormen burgervolgsystemen zoals systemen die burgers belonen of straffen, zoals die in China in gebruik zijn. Ook technologie die bedoeld is om gedrag te manipuleren of om stemmingen en gevoelens op het werk of op school te onderscheiden, worden verboden. Ten slotte wordt het verboden om ongericht afbeeldingen van gezichten te verzamelen om een database aan te leggen.

Openheid en transparantie

Fabrikanten van toepassingen voor generatieve AI, zoals ChatGPT, moeten volgens de AI Act openheid geven over de manier waarop ze te werk gaan. Daarbij moeten ze rekening houden met de rechten van de makers van teksten, afbeeldingen en ander materiaal dat de modellen gebruiken om zichzelf te verbeteren. Daarnaast moeten de makers voorkomen dat kwaadwillenden de modellen naar hun hand proberen te zetten om er verkeerde toepassingen mee te ontwikkelen en incidenten op dat gebied melden. Het gebruik van gezichtsherkenning wordt alleen in beperkte mate toegestaan als het de veiligheid dient.

Wat betekent de wet voor het mkb?

Het reguleren van risicovolle toepassingen van AI kan op veel steun rekenen, onder meer van demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen. Ook brancheverenigingen als NLdigital en DigitalEurope zijn in principe enthousiast. Dat in die brancheverenigingen veel techbedrijven zijn vertegenwoordigd, verklaart wel dat zij extra kritisch zijn. Zo waarschuwen ze voor enkele risico’s, met name voor mkb-bedrijven.

• De AI-regels kunnen ondernemers veel geld gaan kosten. Volgens een rapport van de Europese Commissie zou een mkb-bedrijf met vijftig medewerkers gemiddeld driehonderdduizend euro aan kosten maken om de wet na te leven.
• Bedrijven worden met meer administratie en regels opgezadeld, wat een flinke bureaucratie met zich mee kan brengen.
• Ook vinden de brancheorganisaties dat de AI Act innovaties moet stimuleren en niet moet afremmen. De regels en het risico op flinke boetes kunnen innovatie in de weg staan.

Wanneer gaat de AI Act in werking?

Waar iedereen het over eens is, is dat de wet een leidraad biedt om de ontwikkeling van AI in goede banen te leiden. Als de nieuwe regels dit jaar definitief worden aangenomen, worden ze waarschijnlijk in 2026 allemaal definitief van kracht. De verboden gaan na een half jaar in, de regels over transparantie na een jaar.

Een tekst samenvatten, met een paar aanwijzingen een presentatie genereren, Teams-gesprekken samenvatten, het zijn maar een paar krachtige functies van Copilot, de AI-assistent van Microsoft. De functionaliteit is nu beschikbaar voor zakelijke klanten van 365, maar niet voor iedereen. Wat zijn de voorwaarden en voor welke klanten is het interessant?

Wie kan Copilot voor Office 365 gebruiken?
Copilot in de praktijk
Bing Chat Enterprise
Zelf Copilots maken
Efficiënter werken, minder saai werk

Dat Microsoft, mede-eigenaar van AI-bedrijf OpenAI, dit jaar hoog inzet op AI is niemand ontgaan. Microsoft heeft de in het voorjaar aangekondigde AI-assistent Copilot inmiddels geïntegreerd in Windows 11 en ook de beloofde functionaliteit in de kantoorapplicaties van Microsoft 365 is een feit. Helaas betekent dat niet dat iedere gebruiker er direct mee aan de slag kan.

Wie kan Copilot voor Office 365 gebruiken?

Op dit moment is het nog beschikbaar voor een beperkt aantal zakelijke gebruikers. Enterprise-klanten met een Microsoft 365 E5- of E3-licentie komen in aanmerking, maar zij moeten daarvoor contact opnemen met Microsoft. Een licentie kost 30 dollar per gebruiker per maand met een minimumaantal van 300 gebruikers.

Momenteel is Microsoft 365 Copilot nog in een beperkt aantal talen beschikbaar, waaronder Engels, Spaans en Frans. In de eerste helft van 2024 moet het ook in het Nederlands beschikbaar zijn. Ook is het goed om te weten dat de functionaliteit langzaam wordt uitgerold, waardoor bepaalde functies nog niet beschikbaar zijn. De komende maanden worden de ontbrekende functies toegevoegd.

Copilot in de praktijk

Na aanschaf wordt Copilot automatisch toegevoegd aan de Office-applicaties. Het Copilot-pictogram is bovenaan in de 365-applicaties te vinden. Daarmee kunnen de gebruikers de assistent tal van opdrachten geven. Dit zijn slechts een paar voorbeelden.

• Word. Een document opstellen op basis van een doel, documenten samenvatten, documenten beoordelen, suggesties doen voor grammaticale verbeteringen maar ook argumenten aanleveren voor een beter betoog, teksten samenvatten.
• PowerPoint. Een document omzetten in een presentatie, de lay-out van een presentatie aanpassen op basis van instructies in spreektaal, een lange presentatie samenvatten, door AI gegenereerde afbeeldingen aan een presentatie toevoegen.
• Excel. Grote hoeveelheden data analyseren op basis van vragen in spreektaal, nieuwe inzichten geven dankzij patroonherkenning.
• Outlook. Een (opzet voor een) e-mailbericht opstellen op basis van spreektaal inclusief tone-of-voice, de inbox ordenen, taalgebruik, stijl en grammatica in e-mailberichten corrigeren.
• Teams. Meetings samenvatten, chats sorteren op urgentie en samenvatten, vergaderingen organiseren op basis van spreektaal.

Het gebruik van Copilot beperkt zich niet tot één applicatie tegelijk. Het kan naadloos samenwerken tussen de verschillende onderdelen. Denk aan een PowerPointpresentatie op basis van een Word-document of een rapport in Word met als bron data in Excel.

Bing Chat Enterprise

Een onderdeel van Copilot dat gratis te gebruiken is voor zakelijke E3- en E5-klanten is Bing Chat Enterprise. Dit is een chatfunctie die vergelijkbaar is met ChatGPT, maar dan gericht op zakelijk gebruik. Dat betekent dat gebruikers- en bedrijfsgegevens worden beschermd zodat ze niet buiten de organisatie kunnen worden verspreid. De gegevens worden niet opgeslagen en zijn ook niet door Microsoft in te zien. Bovendien worden de gegevens niet gebruikt om het AI-taalmodel te trainen. Het is een handige toepassing om slim gegevens te analyseren, de voor- en nadelen van bepaalde zakelijke beslissingen op een rij te krijgen, content voor social media te genereren of code te schrijven.

Zelf Copilots maken

Dan is er nog Copilot Studio. Hiermee kunnen bedrijven hun eigen Copilots maken en aanpassen voor specifieke scenario’s binnen het bedrijf. Zo zijn koppelingen met de CRM- en ERP-systemen mogelijk en is het mogelijk zelf GPT’s te bouwen om de interactie met medewerkers af te stemmen op de informatie die binnen het bedrijf aanwezig is. Dat opent de mogelijkheid om bijvoorbeeld IT-support-Copilots of sales-Copilots op maat te maken. Voor het bouwen en aanpassen van Copilots is geen programmeerkennis nodig: het is een low-code-oplossing met een grafische interface.

Efficiënter werken, minder saai werk

Copilot voor Microsoft 365 kan medewerkers veel tijd besparen en repeterend werk uit handen nemen. Wanneer een bedrijf veel medewerkers heeft voor wie dit soort werk veel tijd in beslag neemt, kan de investering snel terugverdiend zijn. Bedrijven die het willen inzetten, doen er wel verstandig aan de medewerkers die het gaan gebruiken te trainen en ervan te verzekeren dat hun werk niet overbodig wordt, maar juist interessanter. Als msp kun je toegevoegde waarde leveren door klanten hierin te adviseren.

Hoe efficiënt het in de praktijk echt werkt en hoeveel tijd medewerkers overhouden voor belangrijk, niet routinematig werk, moet de praktijk uitwijzen. Daarvoor is het nu vooral wachten op de ondersteuning van Nederlands. Daarnaast is het goed om in de gaten te houden dat de technologie nog relatief nieuw is. Hoeveel vorderingen er ook met AI zijn gemaakt, de modellen maken nog altijd fouten. Blind vertrouwen op de copiloot is dan ook voor de meeste taken (nog) niet aan te raden.

Waarom geeft het netwerk soms storingen? Welke invloed heeft nieuwe software op de productiviteit? Deze en allerlei andere vragen kun je beantwoorden door data te analyseren. Traditionele data-analyse is daarbij vooral goed in het vinden van correlaties. Causale AI gaat een stap verder door de onderliggende oorzaken van gebeurtenissen te begrijpen. Hoe kan dit jou helpen je klanten beter van dienst te zijn?

Verschil correlatie en causaliteit
Vragen die causale AI beantwoordt
Oorzaken achterhalen
Oplossingen voor causale AI

AI-toepassingen zijn al volop in gebruik in het bedrijfsleven. Naast generatieve AI, die teksten, afbeeldingen of video’s kan produceren, is er voorspellende AI die patronen gebruikt in historische data en zo tot verwachtingen en aanbevelingen komt. In de ’traditionele’ vorm is voorspellende AI afhankelijk van correlaties in grote hoeveelheden data. Causale AI probeert te begrijpen waaróm dingen gebeuren.

Verschil correlatie en causaliteit

Dit verschil is belangrijk omdat een correlatie tussen data niet hoeft te betekenen dat er een oorzakelijk verband is. Stel dat een mkb-bedrijf ontdekt dat er veel meer netwerkproblemen zijn nadat het een BYOD-beleid heeft ingevoerd. Het ligt dan voor de hand om daaruit de conclusie te trekken dat de devices die de medewerkers hebben meegebracht die storingen veroorzaken. Maar de toename van het aantal netwerkproblemen kan ook (mede) veroorzaakt zijn door verouderde netwerkapparatuur of te weinig capaciteit, ongeacht het soort apparaten dat wordt gebruikt.

Vragen die causale AI beantwoordt

Ga je bij een correlatie ten onrechte uit van een causaal verband, dan kan dat leiden tot ongewenste vooroordelen en verkeerde beslissingen. Voorspellende AI kan een gebeurtenis waarnemen en voorspellen dat een uitkomst zal plaatsvinden, maar het kan niet aantonen dat de uitkomst heeft plaatsgevonden vanwege de gebeurtenis. Causale AI identificeert daarentegen de onderliggende oorzaak van een gebeurtenis en de precieze relatie ervan tot de uitkomst. Zo krijgt een bedrijf antwoord op bijvoorbeeld deze vragen:

• Waarom geeft een applicatie altijd op een bepaald moment van de dag problemen?
• Waarom ronden klanten de transacties op onze website niet af?
• Hoe beïnvloedt een upgrade naar snellere internetdiensten de productiviteit van medewerkers?
• Wat is het effect op klanttevredenheid als we de reactietijden van onze helpdesk aanpassen?

Traditionele voorspellende AI maakt gebruik van grote hoeveelheden data om te leren welke patronen en relaties er bestaan. Als het bijvoorbeeld data verzamelt over de uitval van servers, kan het leren dat servers vaker uitvallen als er meer data-aanvragen zijn. Maar het geeft geen antwoord op de vraag of de hoeveelheid data-aanvragen de serveruitval veroorzaakt of dat er misschien ook iets anders aan de hand is.

Oorzaken achterhalen

Causale AI gaat een stap verder en probeert te leren welke dingen echte oorzaken zijn door gebruik te maken van speciale algoritmes en van de informatie over de wereld. Het gebruikt een model dat te vergelijken is met een complex boomdiagram. Het model zet alle mogelijke oorzaken van een probleem uiteen, zoals een stamboom alle relaties binnen een familie laat zien.

Met een vast stappenplan is de oorzaak van een probleem te onderzoeken. Nadat het probleem is vastgesteld, identificeert het model mogelijke oorzaken, bekijkt het hoe elk van deze mogelijke oorzaken kan hebben bijgedragen aan het probleem, zoekt het naar bewijs, analyseert het dat bewijs en interpreteert het de relaties. Dat leidt vervolgens tot een actieplan, waarbij effectieve maatregelen worden ingesteld om het probleem in de toekomst te voorkomen. Denk aan het upgraden van bepaalde systemen, het nemen van securitymaatregelen of het trainen van medewerkers.

Oplossingen voor causale AI

Op die manier kan causale AI bijvoorbeeld helpen te begrijpen of het toevoegen van extra servers de werkelijke helpt om een netwerk betrouwbaarder te maken, of dat het hier gaat om het begrip gelijktijdigheid (meerdere gebeurtenissen vinden tegelijk plaats, maar zijn niet gerelateerd). Door het causale verband te begrijpen, kunnen bedrijven betere beslissingen nemen die gebaseerd zijn op wat echt een verschil maakt, in plaats van op een toevallige samenloop van omstandigheden. Daardoor kan jouw klant slimmer investeren, efficiënter werken en een betere klantenservice bieden. En dat laatste geldt natuurlijk ook voor jouw bedrijf.

Causale AI is nog vrij nieuw, maar het feit dat Gartner het in 2022 opnam in de bekende Hype Cycle geeft aan dat een technologie is waar we de komende tijd rekening mee moeten houden. De grote spelers op het gebied van AI, zoals Microsoft, Amazon en IBM bieden dan ook al tools en oplossingen aan. Gespecialiseerde oplossingen zijn er van onder meer CausaLens en Dynatrace.

Welke verkoop kunnen we het komende kwartaal verwachten? Wanneer loop je het risico dat klanten overstappen en hoe kun je ze behouden? Hoe weet je welke onderdelen in een machine je moet vervangen vóórdat ze het productieproces stilleggen? Voorspellende AI kan helpen bij deze en allerlei andere vraagstukken, ook in het mkb.

Verschil tussen generatieve en voorspellende AI
Wat kun je met voorspellende AI?
Waarschuwingen bij voorspellende AI
Tools en advies

Wie AI zegt, zegt op dit moment bijna in één adem ChatGPT. De laatste jaren staan AI-toepassingen die teksten, afbeeldingen of code genereren enorm in de belangstelling. Die tools laten het nut van generatieve AI zien op alle mogelijke terreinen. Maar dit is niet het enige type AI dat de wereld verandert. Voorspellende AI (predictive AI) mag dan op dit moment even wat minder in de belangstelling staan dan generatieve AI, het wordt al langer met succes toegepast.

Verschil tussen generatieve en voorspellende AI

Generatieve AI creëert tekst, programmeercode, video, muziek en andere originele content door te leren van bestaande datapatronen. Het wordt vooral gebruikt als hulpmiddel bij creatieve processen en kan helpen bij het oplossen van problemen. Voorspellende AI gebruikt patronen in historische data en komt zo tot verwachtingen en aanbevelingen. Het is vooral behulpzaam bij het nemen van beslissingen of het formuleren van een strategie. Voorspellende AI heeft vooral gestructureerde data als bron nodig, terwijl generatieve AI nieuwe content creëert op basis van de ongestructureerde data waarmee het is getraind.

De twee vormen van AI kunnen elkaar prima aanvullen zoals dataspecialisten en copywriters of vormgevers dat doen. Generatieve AI kan bijvoorbeeld worden gebruikt als hulpmiddel om de kenmerken van een nieuw product te ontwikkelen, voorspellende AI kan de vraag van consumenten naar die producten voorspellen.

Wat kun je met voorspellende AI?

Voorspellende AI kun je dus zien als de slimme data-analist die gestructureerde data gebruikt om te helpen bij het nemen van beslissingen. Het kan onder meer op de volgende terreinen worden gebruikt:

Waarschuwingen bij voorspellende AI

Voorspellende AI verandert de manier waarop we data analyseren op een radicale manier. Het is daarbij goed om te beseffen dat het verstandig is om kritisch te blijven op het gebruik van data en patronen bij het voorspellen. In de eerste plaats kunnen de data een bias bevatten, die door het gebruik ervan alleen maar wordt versterkt. Daardoor kan het gebeuren dat bepaalde groepen mensen ten onrechte benadeeld worden, bijvoorbeeld bij het toekennen van een lening.

Als marketeer kun je hierdoor een groep potentiële kopers over het hoofd zien. Daarnaast is er het risico dat mensen de voorspellingen verkeerd interpreteren of overschatten. Dat kan leiden tot verkeerde beslissingen. Denk aan de verwarring tussen correlatie en causaliteit: wanneer er een correlatie in de gegevens is, hoeft dat niet te betekenen dat er een causaal verband is, wat tot verkeerde beslissingen kan leiden. En dan is er nog de privacy van gebruikers die in gevaar kan komen als grote hoeveelheden gegevens worden gebruikt voor het trainen van voorspellende modellen.

Data governance, ofwel zorgen dat het fundament van de data op orde is, is dan ook essentieel om voorspellende AI op een goede manier toe te passen. Daarbij gaat het om vragen als: van wie is de data, zijn de data valide, worden ze op een ethisch verantwoorde manier gebruikt.

Tools en advies

Msp’s die kennis hebben van de tools en platformen op het gebied van voorspellende AI, kunnen hun toegevoegde waarde makkelijk bewijzen. Zij kunnen hun klanten adviseren bij het kiezen van en inrichten van de tools. Er zijn verschillende tools en platformen die specifiek gericht zijn op het gebruik van voorspellende AI voor het mkb. De grote cloudproviders Microsoft (Azure Machine Learning), Amazon (SageMaker) en Google (Cloud AutoML) bieden diensten om aangepaste machine learning-modellen te maken zonder dat al te diepgaande technische kennis nodig is.

Ieder bedrijf wil zijn processen efficiënter maken en de capaciteit van zijn medewerkers optimaal benutten. Hyperautomation is een verzameling van technologieën om dat te bereiken: Artificial Intelligence (AI), Machine Learning (ML), Robot Process Automation (RPA) en meer. Door deze technologieën slim te combineren, kunnen bedrijven steeds complexere taken uitvoeren en de menselijke tussenkomst daarbij tot een minimum beperken. Hoe help je als msp je klanten met hyperautomation?

Wat kan een mkb-bedrijf met hyperautomation?
Het begint bij de bedrijfsprocessen
Selecteren en implementeren
Het belang van goede data
Conclusie

Om maar direct een misverstand weg te nemen: hyperautomation (of hyperautomatisering) is meer dan het zoveelste buzzword in de IT. Niet voor niets heeft Gartner het al een aantal keren benoemd als belangrijke technologietrend. Het is niet zozeer een verzamelnaam van verschillende technologieën, maar meer de manier waarop ze samenwerken. Door de mogelijkheden van AI, ML, RPA, data-analyse en software voor Business Process Management te combineren, kan iedere organisatie, ook mkb-bedrijven, allerlei processen efficiënter maken en repeterend administratief werk van medewerkers overnemen zodat die zich met meer ‘menselijke’ taken kunnen bezighouden.

Wat kan een mkb-bedrijf met hyperautomation?

Het begint bij de bedrijfsprocessen

Het combineren van technologieën en tools kan tot mooie resultaten leiden, maar uiteindelijk zijn het businessvraagstukken die met hyperautomation worden aangepakt. Ook op dit gebied kun je als msp je meerwaarde bewijzen. Bijvoorbeeld door samen met de klant te bepalen welke bedrijfsprocessen vergaand te automatiseren zijn. Tools voor process mining kunnen een goed beeld geven van alle processen binnen de organisatie. Onder meer Celonis en QPR bieden hier oplossingen voor. Op basis van de in kaart gebrachte processen kan een strategie voor hyperautomation worden opgesteld. Die strategie is niet in beton gegoten: het is altijd een goed idee om met enkele eenvoudige processen te beginnen en bij gebleken succes de automatisering verder door te voeren. Goede oplossingen voor hyperautomation zijn bovendien schaalbaar en gemakkelijk uit te breiden.

Selecteren en implementeren

Ook bij de selectie van tools speelt de msp een belangrijke rol. Er zijn allerlei tools en platformen voor RPA, AI en procesautomatisering beschikbaar. De keuze hangt af van de platformen waar het bedrijf al mee werkt en de wensen van het bedrijf. In de volgende stap bied je hulp bij het implementeren van de tools en het integreren in de bestaande IT-infrastructuur. Met het trainen van de gebruikers en het monitoren en optimaliseren van de hyperautomation-oplossingen kun je als msp je klanten blijvend helpen.

Het belang van goede data

Hyperautomation kan niet zonder data. Veel bedrijven beschikken over enorme hoeveelheden. Wel is die vaak ongestructureerd en niet zelden op allerlei verschillende plekken opgeslagen. Een grotere uitdaging is misschien wel dat datasets een bias kunnen hebben en daardoor niet representatief zijn. Het is dan ook belangrijk te weten met welke data het bedrijf werkt en een infrastructuur te bouwen met één ‘single source of truth’. Zo zet het bedrijf data om in bruikbare inzichten en creëert het automatiseringsprocessen die de juiste beslissingen nemen.

Conclusie: efficiënte bedrijfsprocessen en tevreden klanten en medewerkers

Hyperautomation en integratie maken processen binnen mkb-bedrijven efficiënter en zorgen dat medewerkers hun vaardigheden optimaal kunnen inzetten. Het zorgt dat bedrijven kunnen groeien en kunnen blijven innoveren. Integratie zorgt voor een soepele uitwisseling van data, terwijl het automatiseren van herhalende processen de snelheid en effectiviteit van de processen vergroot. Als het goed wordt toegepast, leidt het tot een grotere klanttevredenheid, medewerkers die hun werk leuker en uitdagender vinden en betere bedrijfsresultaten.

Internet via lampen in plaats van via radiogolven. Het klinkt futuristisch, maar het kan. Sterker nog, lifi (light fidelity) heeft een aantal voordelen vergeleken met wifi en 5G. Toch lijkt de belangstelling na een veelbelovende start wat uit te doven. Hoe werkt lifi en waar liggen de kansen?

Geschiedenis van lifi
Hoe werkt lifi?
Lifi beter dan wifi?
Lifi is sneller en veiliger
Nadelen van lifi
Voorbeelden van gebruik
In de toekomst

Iedere anderhalf jaar verdubbelt de hoeveelheid data die we via internet versturen. Dat doen we inmiddels wereldwijd met ruim 50 miljard apparaten. Veruit de meeste van die apparaten versturen die data draadloos. Dat dat niet altijd feilloos gaat, weet iedereen: op sommige plaatsen is internet via wifi of het mobiele netwerk traag of zelfs helemaal afwezig. Het radiospectrum kan bovendien maar een maximale capaciteit verwerken. Het klinkt misschien merkwaardig, maar in plaats van via radiogolven is het ook mogelijk dataverkeer via lichtgolven te versturen en te ontvangen.

Geschiedenis van lifi

De term lifi werd in 2011 voor het eerst gebruikt door de Duitse professor Harald Haas, die tijdens een TEDtalk zijn visie op de technologie gaf. Vier jaar later demonstreerde hij het eerste daadwerkelijke prototype, waarbij hij met behulp van lichtstralen een video naar een computer verstuurde. We kunnen niet zeggen dat lifi daarna een vliegende start heeft gemaakt, maar de afgelopen jaren is er wel degelijk volop met de technologie geëxperimenteerd en zijn er verschillende producten op de markt gekomen.

Hoe werkt lifi?

In plaats van radiogolven, zoals bij wifi, gebruikt lifi lichtgolven om informatie te verzenden. Deze methode staat bekend als visible light communication (VLC). Wanneer een ledlamp aan staat, gaat er een constante stroom fotonen doorheen. Ledlampen zijn halfgeleiders, wat het mogelijk maakt de stroom bij extreem hoge snelheden om te zetten in een elektrisch signaal. Die continue verandering van lichtsterkte is voor het blote oog overigens niet waar te nemen. Een ontvanger zet de signalen om in een werkende internetverbinding. Lifi kan zowel informatie verzenden als ontvangen. Doordat parallel razendsnel duizenden datastromen worden verzonden, is het mogelijk veel data met een hoge snelheid te transporteren.

Lifi beter dan wifi?

Met wifi zijn we allemaal gewend aan een redelijk betrouwbare manier van informatieoverdracht en met iedere nieuwe standaard wordt het opnieuw een stuk sneller en betrouwbaarder. Toch biedt lifi een aantal voordelen ten opzichte van wifi. In de eerste plaats liggen de snelheden veel hoger. Terwijl met de nieuwe wifi 6-standaard theoretische snelheden tot 200 megabit per seconde mogelijk zijn, hebben testen aangetoond dat met lifi een snelheid van wel 224 gigabit per seconde te halen is. Een ander groot voordeel van lifi is dat het minder te maken heeft met elektromagnetische storingen. Daardoor is het een goed alternatief voor omgevingen waarin deze storingen sneller kunnen optreden of overlast veroorzaken, zoals in ziekenhuizen of vliegtuigen.

Lifi is sneller en veiliger

Wifi en 5G gebruiken radiofrequenties binnen een bepaald spectrum. Dat spectrum is eindig en hoe meer apparaten zich melden, hoe minder frequenties er over blijven. Lifi is niet afhankelijk van een spectrum met beperkingen.

Ook de energiezuinigheid van ledverlichting is een pluspunt. Aangezien ledlampen steeds meer de standaard worden, is het ook niet nodig om een ingewikkelde infrastructuur aan te leggen omdat de lampen toch al overal aanwezig zijn. Het is daarmee vrij eenvoudig om een of meer flexibele lifi-netwerken aan te leggen.

Tot slot is een lifi-netwerk beter af te schermen voor onbevoegden. Hoe goed een wifi-netwerk ook beveiligd is, het is altijd denkbaar dat iemand de verbinding kan kapen. Bij lifi is dat lastiger, omdat je de toegang tot de lichtbronnen makkelijk kunt afschermen, simpelweg door de gordijnen of rolluiken dicht te doen. Aangezien lifi-signalen alleen op te vangen zijn in de ruimte waar ze worden uitgezonden, kan het geschikt zijn voor ruimtes waar mensen gevoelige informatie uitwisselen, bijvoorbeeld financiële instellingen en overheidsgebouwen.

Nadelen van lifi

Dat klinkt allemaal te mooi om waar te zijn en inderdaad, lifi kent ook een aantal nadelen. Zo moeten in iedere ruimte waar je gebruik wilt maken van het netwerk lichtbronnen aanwezig zijn. Belangrijker, de lampen moeten altijd aan zijn (de subtiele en snelle wisselingen van het signaal zijn niet zichtbaar), wat voor flink wat lichtvervuiling zorgt. Licht kan niet door muren heen en ook met een stoffige of mistige omgeving heeft het moeite. Waar bij wifi andere apparaten het signaal kunnen verstoren, geldt bij lifi dat andere lichtbronnen voor een onderbreking van het signaal kunnen zorgen.

Voorbeelden van gebruik

Het is geen wonder dat de wifi-technologie, die meestal prima werkt, niet zomaar wordt verdrongen door een andere technologie, die óók zo zijn nadelen heeft. De grote doorbraak van lifi is tot nu toe dan ook uitgebleven. Dat het ooit een volledige vervanger wordt van wifi is dan ook niet erg waarschijnlijk. Er zijn wel enkele interessante experimenten met lifi gedaan en er zijn zelfs verschillende lifi-producten op de markt.

Zo heeft het Schotse PureLiFi antennes die lichtsignalen kunnen verzenden en ontvangen. Deze fabrikant heeft een contract gesloten met het Amerikaanse leger om data uit te wisselen binnen ’tactische en strategische omgevingen’.  Dit omdat lifi volgens PureLiFi moeilijker te detecteren en op te vangen is dan signalen via radiogolven.

Dichter bij huis heeft Signify (het voormalige Philips Lighting, bekend van slimme Hue-verlichting) al een tijd het Trulifi-systeem in gebruik. In 2019 voorzag de fabrikant het Philips Stadion met dit systeem van een lifi-verbinding, waarbij gebruik wordt gemaakt van onzichtbaar infraroodlicht. Omdat de technologie nog niet in smartphones en laptops is geïntegreerd, hebben gebruikers van dit systeem nog een usb-dongle nodig om de lichtgolven te ontvangen en te verzenden.

In de toekomst

Ook opvallend: in 2023 heeft de internationale organisatie IEEE de standaard IEEE 802.11bb vrijgegeven, speciaal voor lifi. Dit is een vendor-onafhankelijke standaard, wat ervoor moet zorgen dat meer fabrikanten apparaten die lifi ondersteunen op de markt gaan brengen. Dat geeft aan dat er zeker een toekomst voor lifi is. Daarbij biedt het zeker ook kansen voor toekomstige toepassingen. Denk aan zelfrijdende auto’s die via led-koplampen kunnen communiceren met zelfrijdende auto’s of virtual reality, waarbij een snelle dataoverdracht noodzakelijk is.

Tablets zijn onmisbaar voor bedrijven die hun medewerkers mobiel en flexibel willen inzetten. Er is volop keuze en daarmee ook keuzestress. Als IT-dienstverlener speel je een belangrijke rol bij de aanschaf door jouw eindklant. Niet iedere (consumenten)tablet is geschikt voor iedere organisatie. Waar moet de ideale zakelijke tablet aan voldoen?

Zijn tablets nog wel relevant? In het eerste kwartaal van 2023 werden aanmerkelijk minder tablets verkocht dan in dezelfde periode vorig jaar. Toch zal de markt naar verwachting later dit jaar weer iets aantrekken. Tablets hebben hun nut de afgelopen jaren zeker bewezen, zowel in de consumentenmarkt als voor zakelijke eindgebruikers. Bedrijven die hun salesteam of inspecteurs op pad sturen, scholen die leerlingen willen voorzien van robuuste en betaalbare computers, winkelmedewerkers die snel bij informatie willen kunnen… Het zijn maar een paar toepassingen waarbij tablets onmisbaar zijn geworden. Ieder van deze sectoren heeft weer zijn specifieke wensen. Dit zijn enkele zaken om als msp mee te nemen in het advies aan klanten.

Software en besturingssysteem

Bedrijven met specifieke applicaties, willen natuurlijk dat die perfect draaien op de tablet. Integratie met de bestaande bedrijfssoftware, bijvoorbeeld de CRM-systemen en apps voor productiviteit is essentieel. Welk besturingssysteem het beste is, hangt sterk af van deze compatibiliteit en van de wensen van de eindgebruikers. Bedenk ook wat het ideale besturingssysteem is als de klant zelf bedrijfsapplicaties ontwikkelt. Apples iPadOS (gebaseerd op iOS) is populair vanwege de gebruiksvriendelijkheid, Android-tablets zijn makkelijker uit te breiden en het aanbod aan verschillende modellen is groter. Tablets die Windows draaien, zijn vertrouwd voor medewerkers die aan Microsofts besturingssysteem gewend zijn.

Beveiliging

In een zakelijke omgeving is beveiliging de hoogste prioriteit. Gevoelige bedrijfsgegevens moeten binnen het bedrijf blijven en als onbevoegden het device in handen krijgen, moet dit voor hen waardeloos zijn. Gezichtsherkenning, goede vingerafdrukscanners en de mogelijkheden voor encryptie. De besturingssoftware op de tablet moet bovendien zo lang mogelijk worden ondersteund, zodat er actuele security patches beschikbaar blijven. Bekijk ook of de standaardbeveiliging van de tablet voldoende is.

Prestaties van de hardware

Hoe hoger het prestatieniveau, hoe beter en hoe hoger het prijskaartje. Daarom is het verstandig om erachter te komen hoe zwaar de toepassingen zijn die de medewerkers draaien. Gaat het vooral om het lezen van e-mail en het typen van teksten, of moeten er verschillende zware grafische applicaties tegelijk worden uitgevoerd? Dat maakt nogal een verschil bij de eisen die de klant aan de processor en de hoeveelheid RAM-geheugen moet stellen. Ook opslagruimte is nog altijd van belang: uit veiligheidsoverwegingen moeten documenten en andere bestanden misschien bij voorkeur op de tablet worden opgeslagen.

Batterijduur

Je klant wil het voordeel van een tablet maximaal benutten en dat betekent dat de medewerkers er bij voorkeur de hele dag mobiel mee kunnen werken zonder zich zorgen te hoeven maken over de batterij. Let hierbij op dat de daadwerkelijke batterijduur niet altijd overeenkomt met wat fabrikanten beweren. Online reviews helpen je hierbij.

Opties voor connectiviteit

Wifi en bluetooth zijn op iedere doorsnee-tablet te vinden. Het kan daarnaast zinvol zijn om een tablet te adviseren die de mogelijkheid biedt verbinding te maken met een mobiel datanetwerk (4G of 5G) om onderweg overal te kunnen werken. Ga ook na of het belangrijk is dat de tablet usb-poorten en microSD-kaartlezers heeft.

Beeldscherm

Hoe groter hoe beter? Dat geldt niet per se voor het beeldscherm van een zakelijke tablet. Een kleiner scherm kijkt minder prettig, maar maakt de tablet wel draagbaarder. Zitten de mobiele medewerkers een groot deel van de dag op dezelfde plek te werken, dan is een groot scherm met een hoge resolutie bijna een voorwaarde. Als de tablet wordt gebruikt door mensen die veel buiten werken, houd er dan rekening mee dat het scherm goed leesbaar is in zonlicht.

Mogelijkheden voor beheer

Zoals alle devices wil je klant ook de tablets efficiënt kunnen beheren om problemen op te lossen, updates door te voeren en te zorgen dat de apparaten altijd optimaal werken. Het is handig als je tablets te beheren zijn met de oplossing voor device management die al worden gebruikt voor de andere apparaten. Daarnaast is een goede ondersteuning van de fabrikant bij technische problemen belangrijk.

Aanschafprijs en kosten voor gebruik

Goedkoop kan in het geval van tablets zeker duurkoop zijn. Kijk daarom niet alleen naar de aanschafprijs, maar ook naar de kosten voor ondersteuning, reparaties, security-oplossingen en accessoires. Duurdere tablets met een langere levensduur kunnen uiteindelijk een lagere total cost of ownership (TCO) hebben dan goedkope exemplaren.

Conclusie: er valt wat te kiezen

Tablets die geschikt zijn voor consumenten zijn dat niet automatisch voor specifieke zakelijke doeleinden. Daarom loont het de moeite om een aantal specificaties die voor de medewerkers van je klant van belang zijn tegen het licht te houden. Denk aan zichtbaarheid van het scherm in de buitenlucht, extra stevigheid voor extreme (weers)omstandigheden of uitbreidingen en extra opties voor connectiviteit.