Nederlandse organisaties gebruiken AI voornamelijk om efficiënter te werken, maar zetten de technologie zelden in voor bredere organisatorische vernieuwing. Van de vier Europese landen in het onderzoek scoort Nederland op vrijwel alle dimensies van wendbaarheid het laagst. Slechts elf procent van de Nederlandse bestuurders neemt expliciet eigenaarschap voor technologische transformatie, blijkt uit de Tech Reality Check 2026 van Conclusion.
Het onderzoek, uitgevoerd onder 1.058 IT-beslissers in Nederland, Duitsland, Portugal en Spanje, laat zien dat AI breed beschikbaar is maar organisatorisch achterblijft. Conclusion stelt dat 74 procent van de respondenten in de vier landen AI inzet om bestaande processen sneller of goedkoper te maken, niet om die processen fundamenteel anders in te richten.
Nederland onderaan in wendbaarheid
Binnen de onderzochte landen valt Nederland negatief op. Waar elf procent van de Nederlandse bestuurders en directieleden expliciet eigenaarschap neemt voor technologische transformatie, ligt dat aandeel in Duitsland op 31 procent en in Portugal op dertig procent. Ook de afwachtende houding is het sterkst aanwezig in Nederland: 29 procent van de bestuurders geeft aan te wachten tot verandering onvermijdelijk is. Dat percentage is het hoogste van alle onderzochte landen.
Conclusion geeft aan dat AI-adoptie daardoor in Nederland vaker beperkt blijft tot losse toepassingen en efficiëntiewinst, in plaats van door te groeien naar een herziening van processen, rollen en besluitvorming.
Lage opbrengsten op alle meetpunten
De terughoudendheid aan de top is zichtbaar in de gerapporteerde resultaten. Dertig procent van de Nederlandse respondenten noemt snellere of betere besluitvorming als opbrengst van AI, tegenover 64 procent in Duitsland. Bij dienstverlening rapporteert 34 procent van de Nederlandse organisaties verbetering, tegenover 56 procent in Portugal.
Daarnaast ziet dertien procent van de Nederlandse respondenten nog helemaal geen merkbare AI-effecten — ook dat is het hoogste aandeel van alle onderzochte landen.
Eigenaarschap als ontbrekende schakel
Bastiaan Sjardin, AI officer bij Conclusion Intelligence, stelt dat AI pas waarde creëert als organisaties niet alleen bestaande processen versnellen, maar ook durven kijken naar hoe werk anders kan worden ingericht. Volgens Sjardin is de technologie in Nederland wel beschikbaar, maar blijven leiderschap en eigenaarschap achter. De volgende stap gaat wat hem betreft niet over meer experimenteren met tools, maar over het beantwoorden van drie vragen: welke processen wil een organisatie veranderen, welke vaardigheden zijn daarvoor nodig, en wie voelt zich verantwoordelijk voor de transformatie. Zonder dat eigenaarschap blijft AI volgens Sjardin een optimalisatielaag bovenop de bestaande organisatie.
De Tech Reality Check 2026 is het eerste onderzoek in een jaarlijks terugkerende reeks van Conclusion. Het rapport behandelt vier thema’s: kosten en technische schuld, digitale soevereiniteit, samenwerking in data-ecosystemen en wendbaarheid in een AI-gedreven organisatie. Het volledige rapport is beschikbaar via conclusion.nl.
