Van de Nederlandse werknemers met een kantoorbaan voert 83 procent dagelijks minstens één digitale handeling op de automatische piloot uit. Dat blijkt uit onderzoek van PanelWizard in opdracht van HP onder 1.051 werknemers. Ruim 64 procent vertrouwt verzoeken van een bekende afzender sneller, en bijna 40 procent vindt het steeds lastiger om echt van nep te onderscheiden.
Volgens HP spelen aanvallers steeds vaker in op handelingen die werknemers zonder nadenken uitvoeren, zoals een document openen, inloggen of een QR-code scannen. Het bedrijf stelt dat zo’n aanval werkt doordat de volgende stap normaal aanvoelt, en daardoor minder opvalt dan een bericht dat duidelijk afwijkt. Onder de routinehandelingen noemen respondenten het beantwoorden van een bericht van een bekende collega (66 procent), het openen van een e-mail (61 procent) en het inloggen op een vertrouwde website (59 procent).
Nagemaakte installatiepagina
Respondenten kregen een nagemaakte installatiepagina van Microsoft Word te zien. Daarvan dacht 43,7 procent dat de pagina echt was en twijfelde 17,3 procent. Ruim zes op de tien herkenden de pagina daarmee niet als nep.Gedragswetenschapper Florien Cramwinckel ziet hierin een probleem voor traditionele security awareness. Mensen zijn gewend gevaar te zoeken in wat afwijkt, stelt zij, terwijl ze bij dagelijkse handelingen juist op de automatische piloot werken. Wanneer criminelen die routine overtuigend nabootsen, verdwijnt volgens Cramwinckel het signaal waarop medewerkers hebben geleerd alert te zijn.
Aanvallen via vertrouwde handelingen
HP koppelt de onderzoeksresultaten aan zijn HP Threat Insights, die zijn gebaseerd op dreigingsinformatie uit HP Sure Click en andere HP Wolf Security-technologie. In een van de onderzochte campagnes leidde een PDF slachtoffers via een QR-code naar een ogenschijnlijk normale authenticatiestap op hun mobiele telefoon. In een andere aanval was malware vermomd als AI-tool.Het bedrijf meldt dat het lezen van bijlagen, inloggen via de mobiele telefoon en het downloaden van software steeds vaker als aanvalsmiddel worden ingezet, in plaats van een duidelijk verdachte link.
Geheugensteun voor vijf momenten
Cramwinckel pleit er niet voor om medewerkers te leren elke mail of website te wantrouwen. Dat noemt zij onwerkbaar, omdat routines er juist voor zorgen dat mensen efficiënt kunnen werken. Volgens haar gaat het erom te herkennen op welke momenten het verstandig is de automatische piloot kort te onderbreken.Daarvoor ontwikkelde Cramwinckel de geheugensteun DIS ME NIET. Die richt zich op vijf handelingen: downloaden, inloggen, scannen, mobiel of van apparaat wisselen, en enable, oftewel extra rechten of functies inschakelen. Bij die handelingen raadt zij een korte controle aan: verwachtte ik deze stap, klopt de omgeving waarin ik terechtkom en is het verzoek logisch?
Gevolgen van fouten beperken
Van de respondenten geeft 86 procent aan een vermoedelijk phishingincident uit zichzelf te melden. Andere acties worden nauwelijks genoemd: slechts 2 procent noemt het verbreken van de netwerkverbinding of het zelf beveiligen van een account of sessie.HP geeft aan dat cybersecurity daarom ook gericht moet zijn op het beperken van de gevolgen wanneer een medewerker toch een fout maakt. Volgens Cramwinckel kun je de verantwoordelijkheid niet volledig bij de medewerker leggen wanneer een aanval rond menselijke gewoontes is ontworpen. Organisaties moeten volgens haar ook naar het systeem eromheen kijken, zodat de gevolgen van een fout zo klein mogelijk blijven.Cramwinckel en Rajjendra Sitompoel van HP hebben een whitepaper geschreven over de wisselwerking tussen menselijk gedrag en technologische beveiliging. Het whitepaper en de volledige onderzoeksresultaten zijn op aanvraag beschikbaar.
Over het onderzoek
PanelWizard voerde het onderzoek online uit van 8 tot en met 15 oktober 2026 onder 1.051 Nederlandse werknemers van 18 tot en met 65 jaar met een kantoorbaan. De steekproef is representatief naar geslacht, leeftijd, arbeidsparticipatie en opleidingsniveau. De maximale afwijking bedraagt 3,0 procentpunt bij een betrouwbaarheidsniveau van 95 procent.
