Bijna alle organisaties zien de voordelen van de cloud. Maar het beschermen van de data wordt een steeds grotere zorg met een toename aan cyberaanvallen en steeds strengere regelgeving. De soevereine cloud zorgt voor controle over de eigen data.

Risico’s datalekken verminderen
Voordelen soevereine cloud
Big tech, ja of nee?
Trusted third party
Nederlandse initiatieven

Wie naar de cloud gaat, krijgt bijna altijd te maken met een of meer grote techbedrijven. De vraag die steeds meer organisaties stellen: waar worden mijn data eigenlijk opgeslagen en is het uitgesloten dat de cloudprovider de data kan inzien of opvragen?
De term soevereine cloud verwijst naar een cloudinfrastructuur die wordt geleverd door een serviceprovider die zich verplicht om geen gebruik te maken van de gegevens van zijn klanten. Het is een cloudomgeving die voldoet aan lokale wet- en regelgeving rond gegevensopslag en datasoevereiniteit. Dit betekent dat de gegevens op Nederlandse bodem staan en volledig worden beheerd door de hele keten, van datalocatie tot hardware en beheerprocessen.

Risico’s datalekken verminderen

Dat betekent dat organisaties met een soevereine cloudoplossing meer controle hebben over hun data. Geen overbodige luxe in een tijd waarin wet- en regelgeving om de risico’s op datalekken te verminderen steeds uitgesprokener wordt. Daarbij maken steeds meer bedrijven zich zorgen over de belangrijke data in beheer bij Amerikaanse cloudproviders. Ook recente ontwikkelingen in de wereld hebben ervoor gezorgd dat bedrijven koste wat kost willen zorgen dat ze meer controle hebben over de bedrijfscontinuïteit (denk aan de covid-pandemie) en hun eigen data willen beschermen (denk aan de toenemende macht van landen als China).

Voordelen soevereine cloud

Een soevereine cloudoplossing heeft een aantal voordelen.

  • Datasoevereiniteit en privacy. In de soevereine cloud worden data en applicaties opgeslagen en beheerd in overeenstemming met nationale wet- en regelgeving. Dit betekent dat bedrijven zeker weten dat hun data niet zonder hun toestemming kan worden gedeeld of geopend door buitenlandse overheden of bedrijven. Vooral bedrijven die met persoonsgegevens, bedrijfsgeheimen of andere gevoelige data werken, beseffen steeds beter dat dit noodzakelijk is.
  • Veiligheid en compliance. De soevereine cloud biedt een extra niveau van veiligheid en compliance. Datacenters die zich binnen de nationale grenzen bevinden, zijn vaak onderworpen aan strengere regelgeving en beveiligingsnormen dan datacenters in andere landen. Dit kan bedrijven helpen om te voldoen aan de toenemende eisen op het gebied van databeveiliging en privacy.
  • Controle en autonomie. Met de soevereine cloud behouden bedrijven meer controle over hun data en applicaties. Ze kunnen kiezen waar hun data wordt opgeslagen, wie toegang heeft tot de data en hoe de data wordt beheerd. Dit geeft bedrijven autonomie over hun data en flexibiliteit bij het beheren van de IT-infrastructuur.

Big tech, ja of nee?

Dat het vertrouwen in de techreuzen op het gebied van privacy en security niet groot is, is wel te verklaren. De grote dienstverleners Microsoft, Amazon en Google moeten aan strenge veiligheidseisen voldoen, maar Privacy Impact Assessments toonden enkele jaren geleden aan dat de databescherming vaak niet optimaal was en dat de aanbieders niet aan de AVG konden voldoen. Sinds die tijd werken de aanbieders extra hard aan het verbeteren van de privacy en security en is er, zelfs bij de overheid, waar databescherming extreem belangrijk is, besloten in zee te gaan met commerciële aanbieders, uiteraard onder zeer strenge voorwaarden. Dat niet iedereen er gerust op is, blijkt uit het debat dat binnenkort plaatsvindt in de Tweede Kamer over deze kwestie.

Trusted third party

Bij een soevereine cloud heeft de organisatie dus de volledige controle en zeggenschap over de data. Daarbij kan die gebruik maken van een volledig Nederlandse cloudprovider, maar dat kunnen ook nog steeds bedrijven als Microsoft of Amazon zijn. Het verschil is dat het beheer niet gedaan door een van de big tech-bedrijven maar door een trusted third party. De sleutels voor encryptie worden extern beheerd, zodat niemand de data kan lezen, ook de lokale cloudproviders niet.

Nederlandse initiatieven

De soevereine cloud wint wereldwijd aan populariteit. Een aantal grote Nederlandse bedrijven, zoals ABN AMRO, ING en KPN, heeft al stappen gezet op het gebied van de soevereine cloud. Ook de overheid is inmiddels actief op dit gebied en voor ziekenhuizen en andere zorginstellingen zijn soevereine cloudoplossingen met een veilige en transparante data-infrastructuur ook steeds aantrekkelijker. Voor msp’s ligt er een mooie taak om organisaties te helpen bij het implementeren en beheren van een soevereine cloudomgeving en klanten meer autonomie over hun data te geven.

Als msp kun je niet zonder gespecialiseerde software. Je hebt software nodig om je eigen bedrijfsvoering te optimaliseren én om je klanten zo goed mogelijk van dienst te zijn. In het laatste van twee delen over onmisbare software voor msp’s bespreken we welke software tools je nodig hebt om je eigen klanten en projecten optimaal te managen. Het eerste deel vind je hier.

Deel 2: software tools voor je eigen bedrijfsvoering

1. PSA-software
2. CRM-software
3. Financiële software
4. Communicatiesoftware

1. PSA-software

PSA software (Professional Service Automation) helpt je om je bedrijfsprocessen te stroomlijnen en je diensten effectiever te beheren. Deze software bevat oplossingen voor projectbeheer, facturering, tijdregistratie en resourcebeheer. Voorbeelden van PSA-softwarepakketten zijn Microsoft Dynamics 365 Project Operations, Datto Autotask PSA en Atera.

Wat doet PSA-software?

  • Projecten beheren: projecten plannen, volgen en beheren met projectbeheertools.
  • Factureren: je financiën beheren met functies voor facturatie.
  • Tijdregistratie: de uren en de productiviteit van medewerkers bijhouden met tools voor tijdregistratie.

2. CRM-software

De relatie met klanten en prospects is voor iedere msp extreem belangrijk. Software voor relatiebeheer (of CRM-software, customer relations management) bewaart niet alleen contactgegevens, maar ook alle interacties en de transactiegeschiedenis. Bekende fabrikanten van relatiebeheersoftware zijn Salesforce, HubSpot en Pipedrive.

Wat doet CRM-software?

  • Klantgegevens beheren: alle belangrijke informatie over klanten wordt overzichtelijk opgeslagen in de CRM-software.
  • Interactie en communicatie bijhouden: gesprekken, e-mails, vergaderingen, klachten en andere vormen van communicatie worden bijgehouden. Dat helpt om de klantervaring te verbeteren.
  • Analyseren en rapporteren: goede CRM-pakketten bieden analyse- en rapportagefuncties waarmee je inzicht krijgt in klantgedrag, verkoopprestaties, de effectiviteit van marketingcampagnes en andere belangrijke statistieken.

3. Financiële software

Geen msp kan zonder software om de financiële activiteiten te beheren. De Nederlandse fabrikanten Exact en Afas zijn gespecialiseerd in (financiële) bedrijfssoftware.

Wat doet financiële software?

  • Facturatie en betalingen verwerken: je kunt facturen genereren voor geleverde diensten, automatische betalingen instellen en betalingen van klanten verwerken en bijhouden.
  • Kosten beheren en boekhouden: de software helpt bij het registreren en categoriseren van inkomsten en uitgaven, het beheren van de cashflow en het genereren van financiële rapporten zoals balansen en winst- en verliesrekeningen.
  • Tijd en arbeidskosten registreren: veel msp’s factureren op basis van tijd en materiaal. De tijd nauwkeurig bijhouden die aan specifieke projecten en klanten wordt besteed, is van groot belang.

4. Communicatiesoftware

Software voor interne samenwerking en communicatie met klanten faciliteert een naadloze samenwerking tussen teams, klanten en partners. Deze tools bieden een gecentraliseerd platform voor realtime communicatie, het delen van bestanden en het beheren van taken. Microsoft Teams, Zoom, Google Workspace en Slack zijn de meest gebruikte communicatiepakketten.

Wat doet communicatiesoftware?

  • Communicatie op verschillende manieren faciliteren: chat, videocommunicatie, e-mail, iedereen moet op de meest effectieve manier kunnen communiceren.
  • Bestanden en ideeën delen: gebruik je goede communicatiesoftware, dan maakt het niet uit dat collega’s of klanten op afstand werken. Bestanden delen, notities uitwisselen, het gaat zo naadloos dat het lijkt alsof je je in dezelfde ruimte bevindt.

Dit artikel verscheen eerder op ChannelConnect in september 2023. Herpublicatie in het kader van de SaaS-special in ChannelConnect juli 2024.

Als msp kun je niet zonder gespecialiseerde software. Je hebt software nodig om je eigen bedrijfsvoering te optimaliseren én om je klanten zo goed mogelijk van dienst te zijn. In het eerste van twee delen over onmisbare software voor ICT-bedrijven bespreken we wat je nodig hebt voor de beste dienstverlening aan je klanten. Het tweede deel lees je hier.

Deel 1: software voor dienstverlening aan klanten

1. ITSM-software
2. Remote monitoring & management (RMM)
3. Helpdesksoftware
4. Incident response
5. Back-up & recovery

1. ITSM-software: complete oplossingen voor IT-dienstverlening

Ben je als msp betrokken bij het complete proces van plannen, ontwerpen, creëren, leveren, ondersteunen en beheren van IT-diensten tijdens hun complete levenscyclus, dan kun je niet om ITSM-software (IT Service Management) heen. Deze software helpt bij het stroomlijnen van IT-processen en het verbeteren van de algehele kwaliteit van de service. Veelgebruikte oplossingen zijn ServiceNow, een tool met functionaliteit voor onder meer incidentbeheer, verandermanagement en het organiseren van workflows. Jira Service Management biedt soortgelijke functionaliteit. Zendesk is vooral bekend als platform voor klantenservice, maar biedt ook functies als ticketing en incidentbeheer. Deze tool is vooral populair bij mkb-bedrijven (en niet alleen in de IT). Het Nederlandse TOPdesk is inmiddels ook wereldwijd een grote speler.

Wat doet ITSM-software?

  • Serviceverzoeken beheren: gebruikers van de software kunnen IT-gerelateerde diensten aanvragen, bijvoorbeeld toegang tot applicaties of hardware-ondersteuning.
  • Incidenten beheren: incidenten identificeren, categoriseren, prioriteren en erop reageren. Inkomende ticketaanvragen vanaf elk kanaal behandelen.
  • SLA’s beheren: de software kan de prestaties in de gaten houden en controleren of de afspraken in service level agreements (SLA’s) worden gehaald.

2. Remote Monitoring & Management-software (RMM)

Veel msp’s zijn ervoor verantwoordelijk dat IT-systemen van klanten, zoals desktops, laptops, mobiele apparaten en diensten, naar behoren werken. Met RMM-software kun je makkelijk op afstand deze apparaten en je netwerken monitoren, beheren en onderhouden. Kaseya/Datto, NinjaOne, ConnectWise en Atera zijn bekende RMM-tools.

Wat doet RMM-software?

  • Monitoren: voortdurend toezicht houden op de prestaties en de status van de apparaten en netwerken en waarschuwen bij een te hoge CPU-belasting, uitval en andere dreigende ongemakken.
  • Beheren: je kunt op afstand toegang krijgen tot systemen en apparaten om problemen op te lossen, software-updates en patches te installeren en configuraties aan te passen.
  • Reageren op dreigingen: de software kan jouw reactie op dreigingen en het functioneren van je antivirussoftware zo veel mogelijk automatiseren.
  • Overzicht houden: met RMM-software houd je overzicht op je hardware- en software-inventaris, inclusief informatie over licenties en configuraties.

3. Helpdesksoftware

Verzoeken, problemen en incidenten bij klanten: met helpdesksoftware kun je die als msp op een efficiënte manier beheren. De software helpt je om effectief met je klanten te communiceren, problemen op te lossen en zo de klanttevredenheid te verbeteren. Bekende pakketten voor helpdesksoftware zijn Freshdesk en Zendesk.

Wat doet helpdesksoftware?

  • Tickets beheren: verzoeken en klachten van klanten vastleggen in de vorm van tickets. Je kunt tickets toewijzen aan specifieke medewerkers. De software volgt en monitort de tickets om te zorgen dat ze op tijd worden afgehandeld.
  • Kennis verzamelen: goede helpdesksoftware dient ook als kennisbank met belangrijke informatie die eenvoudig op te halen is.
  • Processen automatiseren: je kunt sneller en efficiënter reageren door bijvoorbeeld de toewijzing van tickets te laten automatiseren of door meldingen te sturen bij specifieke gebeurtenissen.
  • Rapportages en analyses geven: rapportages en analyses zijn essentieel om de prestaties te monitoren en de helpdesk continu te verbeteren.

4. Incident response software

Ben je als msp verantwoordelijk voor het beheren en beperken van beveiligingsincidenten voor je klanten, dan is incident response software een noodzaak. Deze software biedt een gestructureerde methode voor het afhandelen en beheren van de nasleep van een inbreuk op de beveiliging of een cyberaanval. Het belangrijkste doel is om de situatie zo aan te pakken dat de schade tot een minimum wordt beperkt en de hersteltijd en -kosten worden verminderd. Dankzij AI kan de software steeds beter incidenten herkennen en een adequate respons bieden. Onder meer ConnectWise en Splunk bieden incident response software.

Wat doet incident response software?

  • Incidenten detecteren en rapporteren: de software monitort de infrastructuur voortdurend op verdachte activiteiten en genereert realtime waarschuwingen voor problemen in de IT-infrastructuur.
  • Incidenten analyseren: de software voert grondig onderzoek uit om de omvang, impact en de belangrijkste oorzaak van de beveiligingsincidenten te bepalen.
  • Respons orkestreren: de software coördineert en automatiseert de respons op een incident.
  • Beoordelen en rapporteren na incidenten: een beoordeling van de incidenten nadat ze zich hebben voorgedaan is nodig. Zo krijg je inzichten en kun je de respons op toekomstige incidenten verbeteren.

5. Back-up- en herstelsoftware

Verloren of beschadigde data, het bezorgt veel klanten van msp’s kopzorgen. Na zo’n incident wil je klant zo snel mogelijk weer up and running zijn. Back-up- en herstelsoftware maakt veilige reservekopieën van gegevens, die kunnen worden hersteld als de originele gegevens zijn beschadigd of bijvoorbeeld zijn gecodeerd bij een ransomware-aanval. Er zijn diverse bekende spelers in back-up- en herstelsoftware, waaronder Datto, Bitdefender, Veeam en Ontrack.

Wat doet software voor bescherming bij ransomware?

  • Back-up van gegevens maken: de software zorgt voor een regelmatige back-up van bedrijfskritische gegevens om te zorgen dat er altijd een actuele kopie beschikbaar is voor herstel.
  • Gegevens herstellen: de gegevens worden snel en veilig hersteld vanaf een veilige back-up mocht zich een beschadiging of een (ransomware-)aanval hebben voorgedaan.
  • Realtime monitoren: uitgebreide back-up- en herstelsoftware controleert systemen automatisch op tekenen die kunnen duiden op een ransomware-aanval. Een waarschuwing geeft aan wanneer verdachte activiteit wordt gedetecteerd.
  • Versleutelen: back-ups worden beschermd met encryptie zodat ze niet toegankelijk zijn voor onbevoegden of beschadigd kunnen raken door ransomware.

Dit artikel verscheen eerder op ChannelConnect in september 2023. Herpublicatie in het kader van de SaaS-special in ChannelConnect juli 2024.

Microsoft, Apple, Alphabet… Sinds enige tijd heeft het relatief onbekende Amerikaanse bedrijf Nvidia zich bij deze giganten gevoegd in het rijtje met meest waardevolle bedrijven ter wereld. De maker van grafische chips was ooit vooral geliefd onder gamers, maar profiteert nu van de AI-revolutie.

Van CPU naar GPU
Gamen en videobewerking
GPU’s voor algemeen gebruik
Nieuwe opleving AI
Concurrentie en geopolitiek

Wie vijf jaar geleden een aandeel Nvidia kocht, heeft deze twintig keer zo veel waard zien worden. Vergeleken met een jaar geleden is de koers ruim verdrievoudigd. Eerder dit jaar bereikte de fabrikant als derde Amerikaanse bedrijf een beurswaarde van 2 biljoen dollar, iets wat daarvoor alleen Apple en Microsoft eerder was gelukt. Ongelofelijk indrukwekkende cijfers voor een bedrijf dat al decennia bestaat, in die dertig jaar niet altijd even succesvol was en lange tijd vooral gamers als klanten had.

Van CPU naar GPU

Nvidia werd in 1993 opgericht. Het was de tijd waarin games als Wolfenstein 3D, Doom en Unreal voor die tijd indrukwekkende grafische prestaties boden. Om die steeds ingewikkeldere grafische verwerking beter aan te kunnen voor toekomstige games, ontwikkelden de oprichters een speciaal soort chips, de GPU, of wel graphic processing unit.
Tot die tijd werd het grafische werk door de traditionele CPU (Central Processing Unit) gedaan, naast alle andere taken die deze processor ook moet uitvoeren. Nvidia was een van de eerste bedrijven met een speciale processor die het aansturen van beeld volledig op zich nam.

Gamen en videobewerking

Het duurde tot 1999 totdat het bedrijf hier echt een succes mee behaalde, met de GeForce 256. Dit was de eerste programmeerbare grafische kaart die bijzonder geavanceerde videoweergave mogelijk maakte. Zo kreeg Nvidia een flinke voorsprong op de concurrentie. Een jaar later werd de fabrikant de exclusieve leverancier voor grafische processors voor de eerste Xbox van Microsoft. Deze successen waren overigens ook wel nodig: vlak voor de eeuwwisseling moest het bedrijf de meeste medewerkers ontslaan omdat het succes tot dan toe was uitgebleven. In de consumentenmarkt is het bedrijf sindsdien actief met zijn GeForce-GPU’s, die niet alleen heel geschikt zijn voor gamen, maar ook voor andere zware grafische taken, bijvoorbeeld videobewerking, 3D-rendering.

De Nvidia GeForce RTX 4090, een van de nieuwste modellen grafische kaarten voor computers.

GPU’s voor algemeen gebruik

Intussen kwam Nvidia tot de ontdekking dat GPU’s ook goed in te zetten waren voor algemene verwerkingstaken. Daartoe kwam het in 2006 met software genaamd CUDA waarmee het mogelijk was de grafische chips te programmeren voor andere doeleinden. Daarmee weden de GPU’s interessant voor supercomputers die in de wetenschap werden gebruikt.

Nieuwe opleving AI

Weer zes jaar later, in 2012, werd de link met AI voor het eerst gelegd. Het was bepaald niet de tijd dat AI in de belangstelling stond. De interesse was sinds de jaren 90 afgenomen omdat de verwachtingen niet werden waargemaakt. Maar Nvidia bleek de tijdgeest van het moment goed aan te voelen. Onderzoekers ontwikkelden een AI-model dat Nvidia-chips gebruikte voor relatief eenvoudige machine learning-toepassingen. Mede dankzij de indrukwekkende prestaties van de huidige GPU’s is AI weer in een stroomversnelling gekomen: voor AI-toepassingen is het nodig modellen te trainen en grote hoeveelheden data te verwerken, taken waar GPU’s krachtig genoeg voor zijn. Inmiddels kunnen we stellen dat AI zonder Nvidia niet was geweest wat het nu is. Ook bij andere technologieën waarbij veel rekenkracht nodig is, zoals VR en het minen van cryptomunten, spelen de GPU’s van het bedrijf een cruciale rol.

De A100 voor high performance computing, onder andere voor AI-toepassingen.

 

Waarom een GPU ideaal is voor machine learning

Daarvoor moeten we de GPU eens vergelijken met de CPU. Bij de CPU zijn de wachttijden tussen de verwerkingscycli zo kort mogelijk. Bij de GPU wordt zoveel mogelijk data in één keer verwerkt. Een GPU heeft daarom een veel grotere bandbreedte (750GB/s) dan de CPU (50GB/s). GPU’s zijn daarmee nog niet direct sneller dan CPU’s, want de latency/wachttijd is bij een GPU veel groter. Maar omdat de informatie in één grote stroom bij de GPU aankomt, is de wachttijd alleen bij de eerste cyclus langer. Daarna hoeft de GPU niet meer te wachten, want na verwerking kan direct het volgende worden verwerkt.

Dit werkt het beste met grote brokken informatie die bestaan uit vele kleine, maar vergelijkbare brokjes. En daarom gaat het bij machine learning, deep learning en high performance computing. Daarbij moeten kleinere stukken informatie supersnel worden verwerkt. Dat daarvoor uitgerekend GPU’s kunnen worden gebruikt is niet zo vreemd als je bedenkt dat deze ook razendsnel de beeldinformatie voor computermonitors moeten kunnen uitrekenen; inderdaad piepkleine brokjes pixel-informatie die samen een groter plaatje moeten opleveren.
Marcel Debets

Concurrentie en geopolitiek

De vroege focus op AI heeft Nvidia geen windeieren gelegd. Het bedrijf heeft zich ontwikkeld tot dé fabrikant van chips die cruciaal zijn voor AI-toepassingen. Collega-biljoenenbedrijven Google, Amazon, Meta en Tesla ontwerpen weliswaar inmiddels hun eigen grafische chips, maar die worden heel specifiek ontworpen voor bepaalde taken voor deze bedrijven. Ook bekende chipfabrikant AMD heeft een GPU op de markt gebracht.

Toch heeft Nvidia volgens analisten een flinke voorsprong en weet het door zijn status makkelijk programmeurs aan te trekken. Het bedrijf is ook superieur wat betreft de software, minstens zo belangrijk als de chips zelf. De grootste bedreiging is misschien wel de geopolitieke situatie. Eind vorig jaar voerden de Verenigde Staten nieuwe wetgeving in die de export van geavanceerde AI-chips naar China verbood. Slecht nieuws voor Nvidia, dat voor ongeveer een kwart van zijn omzet afhankelijk is van de verkoop aan China. Ondanks deze zorg lijken de gouden tijden voor Nvidia zeker nog niet voorbij.

Als beeld en geluid bij een videogesprek haperen, is het eerste wat de gebruiker doet de video uitzetten en verder gaan met alleen geluid. De audio is tenslotte de essentie en die moet zo helder mogelijk overkomen. Sterker nog, met een goed geluid raakt een deelnemer aan een call minder vermoeid en is het gemakkelijker om de inhoud van het gesprek te onthouden. Dat blijkt uit onderzoek van EPOS Audio naar de invloed van geluid op de hersenen.

Arnoud Dollé

Toen iedereen in 2020 plotseling thuis moest werken, kreeg het gebruik van headsets een enorme boost. In de haast werd daarbij nog niet zo gelet op de juiste kwaliteit voor de juiste werkomgeving, zegt Arnoud Dollé, Sales Director bij EPOS. “Nu mensen weer meer naar kantoor gaan, maar ook regelmatig op afstand werken, zien we dat er een upgrade-slag gaande is op het gebied van audio. Wie thuis werkt, wil niet dat gesprekspartners horen dat de hond begint te blaffen of de kinderen thuiskomen. Hetzelfde geldt op kantoor, waar steeds meer mensen in een ruimte bellen of Teams of Zoom gebruiken.”

Ieder zijn eigen gesprek

We vergeten wel eens hoe belangrijk audio is, stelt Dollé. “Ga maar na, als er wat hapering op de lijn komt tijdens een videogesprek, is het eerste wat we doen de video uitzetten. Omdat we het belangrijk vinden dat we elkaar goed verstaan en dat de boodschap overkomt. In het nieuwe werken is audio echt een essentieel onderdeel.”

Audio is echt een essentieel onderdeel van het nieuwe werken

Het wegfilteren van achtergrondgeluid is alleen maar belangrijker geworden omdat het gewoner is geworden dat mensen in een open ruimte als een kantoortuin naast elkaar zitten te bellen of een videocall houden. “Iedereen is zijn eigen gesprek aan het voeren. Als je er tussendoor loopt, denk je: wat een kakofonie, maar de mensen nauwelijks last van elkaar als ze goede headsets gebruiken.” Mensen houden er daarbij vaak nog geen rekening mee hoe hun geluid aan de andere kant overkomt, zegt Dollé.

Zoom-moeheid

EPOS doet al geruime tijd onderzoek naar wat het verwerken van audio met de hersenen doet. “Op het moment dat je geen goede audio gebruikt en je een echo of omgevingsgeluid hoort, mis je een aantal woorden in de conversatie omdat je hersenen op dat moment met iets anders bezig zijn. Uit het onderzoek blijkt dat we gemiddeld één op de vijf woorden in een zin missen als de audio niet goed is. Sterker nog, we worden een stuk productiever als we goede audio gebruiken en we zijn aan het eind van de dag minder vermoeid. Je hoeft je niet te focussen op de achtergrondgeluiden aan de andere kant. In je onderbewuste proberen je hersenen continu die achtergrondgeluiden te plaatsen. In het begin van de pandemie klaagden mensen veel over Zoom- of Teams-moeheid. Dat wordt veroorzaakt doordat je de hele dag gefocust bent op kunstmatig geluid. Hoe natuurlijker het geluid is en hoe meer omgevingsgeluid je filtert, des te beter de ervaring en hoe beter je de inhoud van de gesprekken onthoudt.”

Onhoorbaar omgevingsgeluid

Op basis van de onderzoeken ontwikkelde EPOS de BrainAdapt Technologie, die moet zorgen voor een minimale belasting van de hersenen die door slechte audio wordt veroorzaakt. Daarvoor gebruikt de fabrikant technieken zoals active noise cancelling (ACN) en demping. Daarnaast is bepalend hoeveel microfoons je gebruikt en hoe ze zijn afgesteld. “Onze nieuwe headsets Impact 1000 en 800 screenen via de microfoon zo’n 30.000 keer per seconde het omgevingsgeluid om te zorgen dat bij een call het stemgeluid erdoorheen komt en niets anders. Terwijl wij nu dit videogesprek voeren, kan ik muziek tot een sterkte van 82 decibel aanzetten zonder dat jij het hoort, terwijl de speaker naast me staat. Dankzij ACN heb ik er geen last van als er iemand naast mij zit te praten, plus dat de persoon aan de andere kant het ook niet hoort.”

Beheer door msp’s

Het besef dat een investering in goede audio medewerkers productiever en blijer maakt, dringt steeds meer door. De geavanceerde headsets hebben natuurlijk wel software en firmware aan boord. Om dat te beheren, is er de  EPOS Manager. “Organisaties kunnen daarmee alles wat ze van ons in huis hebben, beheren. We verbeteren onze producten continu en met deze beheertool kan een IT-beheerder iedereen in één keer updaten, ook mensen die thuis werken.”

Msp’s kunnen onze producten in hun eigen beheertool opnemen

Dat beheer is ook een taak die msp’s vaak op zich nemen. “Vooral kleine bedrijven hebben geen beheerder in dienst die zorgt dat alle headsets up-to-date blijven. Er is ook veel vraag van msp’s naar de mogelijkheid om onze software te integreren in hun eigen beheer-softwaresuite. Zo kunnen ze niet alleen de headsets, maar ook het scherm, toetsenbord, muis en de hub of het docking station beheren. Zo heeft de eindklant er geen omkijken naar.”

 

Op 31 maart is het weer Wereld Back-up Dag. Op die dag beseffen we nog eens extra hoe belangrijk het is om onze digitale gegevens te beschermen. Ook op dit gebied is AI sterk in opkomst. Het verandert langzaam maar zeker de manier waarop bedrijven voor hun kostbare data zorgen.

Hoe belangrijk ook, back-up en herstel is nu niet bepaald het meest opwindende onderwerp in de IT-wereld. Toch blijkt uit de groei in de markt voor back-up- en hersteloplossingen dat bedrijven het, terecht, steeds minder als een bijzaak zien. De mogelijkheden van AI en machine learning (ML) kunnen het proces van back-up en herstel eenvoudiger, sneller en goedkoper maken. En een zekere opwinding terugbrengen.

Automatiseren, herkennen en anticiperen

AI zal de komende tijd een steeds belangrijkere rol spelen bij het bewaren en beschermen van data. In de eerste plaats helpt het bij het automatiseren van processen, maar AI-systemen zijn bij uitstek in staat om patronen in gegevens te herkennen en kunnen zelfs anticiperen op potentiële bedreigingen of fouten voordat ze zich voordoen.

Hoe AI het back-up- en herstelproces ondersteunt

AI-algoritmes blinken uit in het verwerken van enorme datasets, het identificeren van patronen en het nemen van intelligente, datagestuurde beslissingen.
Met deze taken kunnen AI-oplossingen helpen bij gegevensbescherming:

  • Back-ups automatiseren. Automatische back-ups zijn bepaald niet nieuw, maar AI kan dit proces verfijnen. Bijvoorbeeld door automatisch een back-up te maken van data op basis van prioriteiten en doelen. Zo is het maken van een back-up voor gearchiveerde documenten die bijna nooit worden gewijzigd niet zo urgent. Dit in tegenstelling tot data voor transactiesystemen van een webwinkel of een bank die snel veranderen en waarbij ook de meest recente gegevens niet verloren mogen gaan.
  • Voorspellende analyse. Machine learning leert tijdens het gebruik en kan helpen bij het analyseren van data, trends en ongebruikelijke activiteiten. Zo kan AI steeds beter de meest waarschijnlijke scenario’s voor dataverlies bepalen. Het kan helpen hardwarestoringen of een ransomware-aanval te voorspellen.
  • Systemen beoordelen. Een back-up- en hersteloplossing kan op basis van AI de integriteit van systemen beoordelen en in de gaten houden of processen goed verlopen en of de verwerking van data compliant is aan wet- en regelgeving. Door continu te testen, wordt de organisatie beter beschermd tegen dataverlies. AI kan zelfs specifieke scenario’s simuleren en zo problemen aan het licht brengen.
  • Datakwaliteit controleren. Corrupte data, dubbele data, ongebruikte data… Het kost tijd en opslagruimte om data te bewaren die je liever kwijt bent. AI kan die data opsporen, erover rapporteren en acties voorstellen en uitvoeren.
  • Intelligent dataherstel. AI- en ML-technologieën kunnen helpen bij het intelligent herstellen van gegevens door bijvoorbeeld over te schakelen naar een uitwijklocatie wanneer de primaire locatie uitvalt. Het kan bepalen welke dataset als eerste moet worden hersteld en bepalen welke reservekopie niet is aangetast door een cyberaanval om te gebruiken voor herstel. Dit beperkt de downtime en versnelt de hersteltijd mocht zich een calamiteit voordoen.

In ontwikkeling

Het gebruik van AI in oplossingen voor back-up en herstel biedt veel kansen. De ‘intelligentie’ van AI kan bijdragen aan het verminderen van fouten en het versnellen van hersteltijden. Het kan helpen om gegevens te beschermen tegen de acties van technisch onderlegde cyberaanvallers. Maar net als andere AI-ontwikkelingen staat ook deze nog in de kinderschoenen. De rol van mensen is juist in dit stadium cruciaal om in de gaten te houden of de systemen goed presteren. Ook bij dat proces kun je als msp een belangrijke rol spelen, net als bij de keuze en implementatie van een oplossing en het trainen van medewerkers.

 

Als msp help je je klanten met de beveiliging van hun netwerk, hardware en applicaties. Maar ook als je denkt dat je alles hebt dichtgetimmerd, kan het zijn dat je toch iets over het hoofd hebt gezien. Met pentesting of penetratietesten ga je actief op zoek naar de zwakke plekken door te proberen de IT-omgeving binnen te komen, alsof je een cybercrimineel bent.

Wat is pentesting?
Netwerk, applicaties, cloud
Drie soorten pentests
Voldoen aan regelgeving
Uitdagingen bij pentesten
Continu testen

Hoewel het bewustzijn steeds groter wordt, blijft cybersecurity binnen het mkb nog altijd een beetje een ondergeschoven kindje. Dat moet de komende tijd veranderen. Msp’s en hun klanten kunnen er de komende tijd echt niet meer omheen, al was het maar omdat NIS2 in aantocht is. Deze Europese regelgeving op het gebied van cyberbeveiliging moet de weerbaarheid van bedrijven vergroten. Een van de manieren om kwetsbaarheden in de IT-infrastructuur te identificeren en te verhelpen, is pentesting.

Wat is pentesting?

Bij pentesting voeren cybersecurityspecialisten op verzoek van het bedrijf een gecontroleerde aanval uit op een netwerk, applicatie of infrastructuur. Door de werkwijze van cybercriminelen na te bootsen, komen de zwakke plekken in beeld en kunnen mogelijke beveiligingslekken worden gedicht voordat échte cybercriminelen ze ontdekken en misbruiken om toegang te krijgen tot gevoelige data, ransomware te installeren of andere schadelijke acties te ondernemen.

Een pentest gaat daarmee verder dan een security audit, waarbij alleen kwetsbaarheden in kaart worden gebracht, maar geen pogingen plaatsvinden om in te breken. Pentesters zoeken actief naar manieren om interne informatie te lekken, voeren een DDoS-stresstest uit en analyseren of gebruikersrechten goed zijn geconfigureerd.

Netwerk, applicaties, cloud

Pentesting kan zich richten op verschillende aspecten van de IT-omgeving. Vaak komt het netwerk als eerste in aanmerking, inclusief firewalls, switches, routers en servers. Maar pentesting kan ook worden uitgevoerd bij (web)applicaties, waarbij wordt gekeken of fouten in de code, slechte configuraties en verificatie van gebruikers de applicatie kwetsbaar maken. Steeds meer pentesten richten zich daarnaast op de cloudomgeving, waarbij grondig de configuratie en veiligheid van clouddiensten, -applicaties en platformen wordt onderzocht.

Soms is social engineering ook onderdeel van pentests. Door bijvoorbeeld een phishingaanval te simuleren, komen de testers erachter of medewerkerkers deze herkennen. De term red team valt vaak in combinatie met pentesten. Red teams bestaan uit specialisten die verschillende technieken combineren om geavanceerde aanvallen na te bootsen en erachter te komen hoe goed het bedrijf daartegen bestand is.

Drie soorten pentesting

We onderscheiden grofweg drie soorten penetratietests.

  • Black box. Hierbij krijgt de tester zo min mogelijk informatie over de testen omgeving. Met eigen expertise en apparatuur moet de expert het systeem kraken. Het simuleert het gedrag van een externe hacker die geen enkele kennis over het bedrijf heeft. Het is een goede manier om de algemene security van een netwerk of applicatie te controleren omdat het een echte cyberaanval goed nabootst.
  • Grey box. De tester krijgt beperkte informatie over het netwerk, systemen of applicaties. Met een gebruikersaccount simuleert de test iemand die op een of andere manier al toegang heeft tot het systeem of de applicatie. Het voordeel van deze methode is dat de test gericht kwetsbaarheden op kan sporen, wat het testen efficiënter maakt dan black box pentesten.
  • White box. Hierbij krijgt de tester volledige toegang met genoeg rechten tot het netwerk of de applicatie, zelfs compleet met broncode en andere inside-informatie. Door deze methode is de test bijzonder grondig omdat bijvoorbeeld ook wordt gekeken naar de kwaliteit van de code en het ontwerp van applicaties. Deze vorm van pentesten wordt veel gebruikt voor kleinere applicaties die wel belangrijk zijn voor het bedrijf.

Voldoen aan regelgeving

Natuurlijk voeren bedrijven een pentest vooral uit om hun weerbaarheid tegen cybercriminaliteit te vergroten. Maar zo’n grondige test helpt bedrijven ook om te voldoen aan eisen op het gebied van compliance en regelgeving. Met een pentest laat je als bedrijf zien dat je je best doet om een veilige omgeving te handhaven, waardoor het risico op aanvallen, en de boetes en reputatieschade die daarbij komen kijken, wordt verminderd. Het gaat daarbij om de AVG, maar ook om beveiligingsnormen zoals ISO 27001 en het eerdergenoemde NIS2.

Uitdagingen bij pentesten

De drempel om pentesten uit te voeren, kan hoog zijn. Zo wil je dat de acties zo min mogelijk invloed hebben op de werkomgeving. De tests moeten op een gestructureerde manier plaatsvinden aangezien het vaak om complexe IT-systemen gaat. Het is bovendien een doorlopend proces: een pentest is altijd een momentopname. De IT-organisatie verandert continu en dat geldt ook voor de strategieën van aanvallers. Dat alles kan pentesten een dure en arbeidsintensieve aangelegenheid maken.

Continu testen

Het goede nieuws is dat bedrijven niet permanent een red team over de vloer hoeven te hebben om de security te verhogen met pentesten. Zo kun je overwegen om regelmatig kleine pentesten uit te voeren in plaats van het direct grootschalig aan te pakken. Je kunt je bijvoorbeeld focussen op de meest kritieke systemen en applicaties.

Daarnaast bespaar je tijd en human resources door tools voor geautomatiseerde pentesting te gebruiken, Pentesting as a Service. Die tools kunnen continu testen, wat de kans op het vinden van kwetsbaarheden vergroot. Bovendien zijn de kosten daarvoor een stuk lager, waardoor pentesten ook voor kleinere bedrijven mogelijk wordt.

Steeds meer Nederlandse dienstverleners, van de Belastingdienst tot particuliere organisaties, bieden de mogelijkheid veilig in te loggen. Dankzij eHerkenning kan met zekerheid worden vastgesteld dat de persoon die inlogt bevoegd is dat namens het bedrijf te doen. Als msp kun je je klanten helpen bij het aanvragen van eHerkenning op verschillende niveaus.

Verschillende niveaus eHerkenning
Zes aanbieders
eHerkenning aanvragen

Digitaal zakendoen met de overheid, gemeenten en bedrijven is aan de orde van de dag. Bijvoorbeeld voor het aanvragen van subsidies, vergunningen of verzekeringen. Dat kan sinds 2009 op een veilige manier met eHerkenning. Het is in feite de zakelijke tegenhanger van DigiD, speciaal voor bedrijven en organisaties. Jaarlijks wordt meer dan zes miljoen keer ingelogd met eHerkenning en meer dan 600 Nederlandse dienstverleners zijn aangesloten. Bovendien is het een Europees erkend inlogmiddel, waardoor het makkelijker wordt over de grens zaken te doen. Deze inlogmethode is persoonsgebonden: gebruikers kunnen hun zogeheten ‘eHerkenningsmiddel’ niet aan iemand anders overdragen.

Verschillende niveaus eHerkenning

De verschillende diensten die met eHerkenning zijn te regelen, vereisen verschillende beveiligingsniveaus. Voor het aanvragen van een omgevingsvergunning is bijvoorbeeld een lager beveiligingsniveau nodig dan voor een octrooiaanvraag, omdat daarvoor paspoort of identiteitskaart moet worden gecontroleerd. Iedere dienstverlener geeft bij het aanvragen van een dienst aan welk betrouwbaarheidsniveau nodig is. Dit zijn de vier betrouwbaarheidsniveaus:

  • EH2: inloggen met een gebruikersnaam en sterk wachtwoord.
  • EH2+: inloggen met een gebruikersnaam, wachtwoord en een aanvullende sms- of pincode
  • EH3: inloggen met een gebruikersnaam, wachtwoord en een aanvullende sms-code, pincode (via een token) of app met QR-code.
  • EH4: inloggen met een PKI-certificaat (een digitale ondertekening) of 2-factor authenticatie.

Het PKI-certificaat is nodig om op een veilige manier te communiceren met Nederlandse banken en de Belastingdienst.

Een eHerkenningsmiddel is altijd te gebruiken voor diensten met hetzelfde of een lager betrouwbaarheidsniveau, maar nooit voor een hoger niveau. Doordat de regelgeving rond het gebruik van data strenger wordt, stappen steeds meer organisaties over naar een hoger betrouwbaarheidsniveau.

Zes aanbieders

eHerkenning is een samenwerkingsverband tussen de Rijksoverheid en het bedrijfsleven. Dat betekent dat het wordt geleverd door erkende aanbieders en dat de overheid toezicht houdt. Er zijn zes erkende leveranciers van eHerkenning. De leverancier is het eerste aanspreekpunt voor problemen of storingen en is ervoor verantwoordelijk om die op te lossen. Het aanvragen van niveau EH4 is op dit moment alleen bij leverancier Digidentity op afstand mogelijk. Bij de andere aanbieders is een fysieke afspraak noodzakelijk.

Bron: eHerkenning

eHerkenning aanvragen

Een inlog met eHerkenning is aan te vragen bij een van de zes leveranciers. Voor de aanvraag moet, afhankelijk van de aanbieder en het betrouwbaarheidsniveau, een bedrag worden betaald. Voor ieder betrouwbaarheidsniveau zijn per persoon machtigingen verplicht. Het is ook mogelijk een organisatie te machtigen, die de medewerkers toestemming geeft om in te loggen. Alle leveranciers van eHerkenning ondersteunen deze ketenmachtiging.

Als msp kun je je klanten helpen met advies over eHerkenning en het aanvraagproces begeleiden, bijvoorbeeld bij het verzamelen van de nodige documenten en het invullen van de nodige formulieren. Ook klanten die eHerkenning zelf willen aanbieden, kunnen daar wel hulp bij gebruiken.

Bedrijfsnetwerken worden steeds complexer. Door een combinatie van hybride werken, een sterk toenemend aantal apparaten en diensten op het netwerk en de transitie naar de cloud ontstaat de behoefte aan een flexibel en veilig netwerk. Dat heeft geleid tot de opkomst van SD-WAN (Software Defined Wide Area Network). Dit is een technologie om netwerktechnologieën goed te integreren en het netwerk efficiënter, veiliger en goedkoper te maken. Met SD-WAN voorzie je als msp je klanten van geavanceerde netwerktechnologie waarmee ze hun dienstverlening kunnen verbeteren.

Wat is SD-WAN?
Netwerk dynamisch aanpassen
Voordelen van SD-WAN
Voor welke organisaties is SD-WAN geschikt?
Hulp van msp met expertise

De tijd dat medewerkers altijd op kantoor werkten en alle hard- en software fysiek binnen de muren van het kantoor aanwezig was, ligt achter ons. Medewerkers werken vaker thuis, onderweg of bij een klant en gebruiken applicaties via een cloudomgeving. Dat maakt het steeds ingewikkelder om het netwerk efficiënt en veilig te laten werken. Dat geldt zeker als het bedrijf verschillende vestigingen heeft en ook nog eens vanuit verschillende cloudomgevingen werkt. Traditionele Wide Area Networks (WAN’s) zijn steeds minder goed in staat de snelheid, flexibiliteit en veiligheid bij te houden. SD-WAN kan hiervoor een goede oplossing zijn.

Wat is SD-WAN?

In een traditioneel Wide Area Network (WAN) wordt fysieke hardware gebruikt om alles in het netwerk te verbinden en te regelen. SD-WAN is een technologie die het beheer van netwerken eenvoudiger maakt door de netwerkfunctionaliteit te virtualiseren. Het werkt als een soort laag over alle verbindingen heen. SD-WAN gebruikt software om het netwerkbeheer te centraliseren en te vereenvoudigen. Het mooie daarvan is dat bedrijven eenvoudig de communicatie via het eigen netwerk en openbare netwerken vanaf een portal in de gaten kunnen houden en aan kunnen passen.

Netwerk dynamisch aanpassen

Met SD-WAN kunnen beheerders op verschillende niveaus regels opstellen om het netwerkverkeer zo goed mogelijk te laten verlopen. Dat kan per medewerker of gebruikersgroep, maar ook voor specifieke applicaties, tijdstippen of locaties. Op die manier is het netwerk dynamisch aan te passen aan de beschikbare bandbreedte en de prestaties die op een specifiek moment nodig zijn. Handig omdat je zo kunt zorgen dat voor belangrijke applicaties altijd bandbreedte beschikbaar is. Denk aan videovergaderen, waarbij verstoringen in de verbinding hinderlijker zijn dan wanneer een gemiddelde bedrijfsapplicatie het enkele seconden laat afweten.

Voordelen van SD-WAN

SD-WAN wordt al een aantal jaren genoemd als opkomende technologie, onder meer door onderzoeksbureau Gartner. Niet onterecht, het heeft een aantal voordelen.

  • Eenvoudig te beheren. Het beheer vindt plaats vanuit één centrale omgeving via een portaal. Dat biedt realtime inzicht in de status en de performance van het complete netwerk. Op die manier zijn problemen eenvoudig te voorkomen of op te lossen. Ook is het mogelijk applicaties voorrang te geven en nieuwe applicaties of locaties toe te voegen.
  • Betere prestaties. SD-WAN kan de prestaties van het netwerk verbeteren. Dat doet het door het verkeer op een intelligente manier over de efficiëntste routes te sturen. AI-functionaliteit kan automatisch onregelmatigheden detecteren en problemen oplossen.
  • Betere security. SD-WAN biedt geavanceerde beveiligingsfuncties zoals encryptie, segmentatie en een geïntegreerde firewall. Daardoor kun je als msp voldoen aan de steeds strengere beveiligingseisen van je klanten.
  • Voordeliger. Met SD-WAN kun je flink besparen op de kosten doordat het gebruikmaakt van voordelige breedbandverbindingen.

Voor welke organisaties is SD-WAN geschikt?

Ondanks deze voordelen is SD-WAN niet voor alle organisaties geschikt. De genoemde voordelen gelden vooral voor bedrijven die verschillende vestigingen hebben, zoals retailketens met meerdere winkels of internationaal opererende bedrijven. Het eenvoudige beheer vanaf één locatie zorgt ervoor dat msp’s en IT-teams wijzigingen en configuraties kunnen doorvoeren voor alle vestigingen vanuit één centraal dashboard. Voor organisaties die sterk afhankelijk zijn van clouddiensten biedt SD-WAN de flexibiliteit en veiligheid die nodig zijn voor een efficiënte externe toegang. Het zorgt voor veilige en betrouwbare verbindingen voor werknemers, waar ze ook werken.

Hulp van msp met expertise

Hoewel SD-WAN een interessante oplossing is, kan de implementatie vrij ingewikkeld zijn. Het configureren van regels, het optimaliseren van de netwerkprestaties en het integreren van bestaande systemen, kan een uitdaging zijn. Dat geldt ook voor het beheer en de ondersteuning. De hulp van een msp met ervaring op het gebied van netwerken en security zal voor veel bedrijven die eraan willen beginnen dan ook welkom zijn.

 

Gisteren was het de jaarlijkse Data Privacy Dag. Een goed moment om extra stil te staan bij de manier waarop je als bedrijf de data van gebruikers beschermt. Door privacy de aandacht te geven die het verdient, kunnen bedrijven de digitale en fysieke omgeving veiliger maken en het vertrouwen van hun klanten behouden. Voorkom daarom deze 5 missers.

Waar gaat het mis bij de bescherming van data van bij jouw eindklanten in het mkb? Juist bij mkb-bedrijven is privacy nogal eens een ondergeschoven kindje. Dat is begrijpelijk: een bedrijf heeft eenmaal beperkte tijd en middelen, waardoor het overeind houden van de business al meer dan genoeg aandacht vraagt. Toch is het beschermen van de privacy van klanten en medewerkers extreem belangrijk. In de eerste plaats zijn mkb-bedrijven relatief vaak het doelwit van aanvallen, met het risico op datalekken. Daarnaast is het respecteren van de privacy een morele verplichting, maar vooral ook een juridische eis. Er ligt een mooie taak voor de msp om bedrijven te helpen deze vijf missers te voorkomen.

1. Ongebreideld data verzamelen en bewaren
Vaak slaan organisaties meer data op dan strikt noodzakelijk is. Dat kost niet alleen veel geld, het kan ook een inbreuk vormen op de privacy van klanten en medewerkers. Door alleen essentiële informatie te verzamelen en op te slaan, beperk je de impact van een eventueel datalek. Maar daarmee ben je er nog niet: je moet hier regelmatig controles op uitvoeren en overbodige data verwijderen.

2. Te veel gebruikers toegang geven tot vertrouwelijke data
Wie mag welke data inzien en onder welke richtlijnen? Als te veel medewerkers toegang krijgen tot vertrouwelijke gegevens, kan gevoelige informatie onbedoeld in verkeerde handen vallen. Er zijn allerlei manieren om dat goed te regelen zonder dat de data zijn bruikbaarheid verliest. Naast een strikt beleid voor toegangsrechten kun je denken aan manieren om te zorgen dat gegevens niet tot een specifieke persoon terug te leiden zijn zonder dat ze hun bruikbaarheid verliezen, zoals het verbergen van (delen van) bijvoorbeeld telefoonnummers en het pseudonimiseren van namen.

3. Veiligheid en privacy op één hoop gooien
“We móeten wel camerabeelden opslaan voor de bewijsvoering bij verdachte activiteiten.” Privacy respecteren en veiligheid garanderen, ze sluiten elkaar niet uit. Camerabeelden zijn bijvoorbeeld automatisch te anonimiseren. Daarmee voorkom je dat onbevoegden de beelden in handen krijgen.

4. Niet transparant zijn over het verzamelen van data
Wanneer je zelf niets te verbergen hebt als het gaat om het verzamelen van data, moet je daar ook duidelijk over zijn naar je gebruikers. Het is essentieel om transparant te zijn over welke gegevens worden verzameld, waarvoor ze worden gebruikt en welke rechten mensen hebben met betrekking tot hun gegevens. Vraag ook expliciet toestemming voor het verzamelen en verwerken van data.

5. Denken dat je alles zelf kunt doen
De verleiding binnen het mkb kan groot zijn om te denken dat ze alles rond privacy wel zelf kunnen afhandelen. Maar we verzamelen steeds meer data en de privacyregels en beveiligingsnormen worden steeds strenger en complexer – denk niet alleen aan de AVG, maar ook aan wetgeving als NIS2 die eraan komt. Daar ligt jouw taak als msp om te zorgen voor de nodige expertise zodat dat je samen met je klant vinkjes kunt zetten bij alle belangrijke privacyaspecten.