Twintig procent van de Nederlandse werknemers heeft op eigen kosten een privéabonnement op AI-tools afgesloten om werkzaken mee te doen. Tegelijkertijd zegt 57 procent van de medewerkers dat hun organisatie geen duidelijke richtlijnen heeft over AI-gebruik. Dat blijkt uit de IT-Indicator 2026, uitgevoerd door Aces Direct onder meer dan 1.000 werkende Nederlanders bij organisaties met 250 tot 1.200 medewerkers.
Het onderzoek laat een kloof zien tussen het AI-aanbod dat organisaties bieden en wat werknemers in de praktijk gebruiken. Ruim een derde (35%) van de respondenten geeft aan onvoldoende uitleg te hebben gekregen over AI-gebruik binnen de eigen organisatie. Slechts 43 procent zegt dat hun werkgever duidelijke richtlijnen heeft opgesteld over AI.
Beleid bereikt de werkvloer niet
Opvallend is het verschil tussen managementniveaus: 60 procent van het hoger management zegt de AI-richtlijnen te kennen, terwijl dat op uitvoerend niveau op 37 procent blijft steken. Aces Direct wijst erop dat dit wringt met de verplichtingen uit de Europese AI Act. Artikel 4 van die wet verplicht organisaties die AI gebruiken sinds 2 februari 2025 om te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij medewerkers.
Shadow-IT als signaal
Wanneer werknemers buiten IT om eigen tools en abonnementen regelen, spreken we van shadow-IT. Het onderzoek laat zien dat dit risico concreet is: drie op de tien werknemers (30%) weet niet welke AI-functionaliteiten er al op hun eigen werkapparaat draaien. Wie het interne aanbod niet kent, zoekt eerder een eigen oplossing. Privéabonnementen vallen buiten IT-beheer, voldoen niet per definitie aan compliance-eisen en kunnen bedrijfsdata bevatten zonder dat de organisatie daar zicht op heeft.
Sven van Boxtel, CEO bij Aces Direct, stelt dat shadow-AI geen gedragsprobleem van werknemers is, maar een signaal dat organisaties achterlopen. Volgens Van Boxtel is de vraag niet óf er AI wordt gebruikt binnen een organisatie, maar of er grip op is. Hij beveelt aan om eerst in kaart te brengen welke AI-tools al in gebruik zijn, vervolgens een goedgekeurd alternatief beschikbaar te stellen en medewerkers op alle niveaus duidelijk te maken wat wel en niet is toegestaan.
